Korony i mosty na LDEK — wskazania, prawo Ante'a

Korony i mosty to najbardziej „liczbowa” część protetyki na LDEK: zbieżność ścian, wysokość filara, ferrule, długość wkładu, prawo Ante'a. Pytania są zwykle konkretne i da się je wyuczyć, jeśli rozumiesz logikę stojącą za liczbami. Ten artykuł zbiera ją w jednym miejscu, razem z typowymi pułapkami (np. „most na zdrowych zębach młodego pacjenta”). Cały dział to 25 pytań z 200, o jego proporcjach piszemy w przeglądzie protetyki na LDEK.

Kiedy koronować ząb?

Wskazania do korony:

• rozległe zniszczenie korony, którego nie da się trwale odbudować wypełnieniem,
• ząb po leczeniu kanałowym w odcinku bocznym z dużą utratą tkanek (pokrycie guzków: nakład lub korona),
• filar mostu albo ząb pod elementy protezy ruchomej,
• zmiana kształtu, koloru lub położenia zęba, gdy mniej inwazyjne metody nie wystarczą,
• pęknięcia zęba (korona obejmująca chroni przed rozszczepieniem),
• odbudowa wysokości zwarcia przy rozległym starciu.

Zasady opracowania, które trzeba znać liczbowo

Im większa zbieżność ścian, tym mniejsza retencja; krótki filar grozi odcementowaniem. Granicę opracowania dobiera się do materiału: korona pełnoceramiczna wymaga stopnia zaokrąglonego lub głębokiego chamferu (bez ostrych kątów), metalowa — chamferu lub granicy stycznej, a metalowo-ceramiczna od strony widocznej stopnia zaokrąglonego lub ze skosem, od strony językowej wystarczy chamfer.

Dwie praktyczne uwagi egzaminacyjne: korona tymczasowa po opracowaniu żywego zęba chroni miazgę, utrzymuje położenie zębów i chroni dziąsło, a nici retrakcyjne z adrenaliną są niewskazane u pacjentów z chorobami serca, nadciśnieniem i nadczynnością tarczycy.

Ząb leczony kanałowo i wkład koronowo-korzeniowy

Najważniejszym czynnikiem trwałości zęba z wkładem jest ferrule. Porównanie dwóch typów wkładów:

Pionowe złamanie korzenia to zwykle wskazanie do ekstrakcji (w trzonowcach rozważa się hemisekcję lub amputację korzenia).

Jak wybrać materiał korony?

Dobór materiału wynika z lokalizacji, obciążenia i estetyki. Korona metalowa jest najbardziej oszczędna i wytrzymała, ale nieestetyczna. Metalowo-ceramiczna daje dobrą trwałość z estetyką, lecz wymaga większego opracowania. Pełnoceramiczna z tlenku cyrkonu ma największą wytrzymałość wśród ceramik, a ceramika szklana (dwukrzemian litu) najlepszą estetykę, dlatego służy do koron zębów przednich, licówek i krótkich mostów. Cyrkon cementuje się po piaskowaniu z użyciem MDP, a ceramikę szklaną po wytrawieniu kwasem fluorowodorowym z silanem.

Licówki i wkłady

Licówki są przeciwwskazane przy bruksizmie i przy małej ilości szkliwa; opracowanie ma pozostać w szkliwie, a cementowanie jest adhezyjne (nie cementem glasjonomerowym ani fosforanowym). Nakłady i endokorony stosuje się przy dużej utracie tkanek tam, gdzie klasyczna korona oznaczałaby zbyt duże opracowanie.

Most: elementy, podział i prawo Ante'a

Most składa się z filarów, elementów mocujących, przęsła i łączników. Dzieli się go według podparcia (zęby, implanty), położenia przęsła (międzyfilarowy albo wspornikowy), sposobu mocowania (konwencjonalny albo adhezyjny), łączników (sztywne, ruchome) i materiału.

Prawo Ante'a: powierzchnia ozębnej filarów powinna być co najmniej równa powierzchni ozębnej zębów zastępowanych. Przy braku jednego zęba i zdrowych filarach warunek zwykle jest spełniony, przy braku dwóch jest na granicy, a przy braku trzech lub więcej zębów bocznych na dwóch filarach — zwykle nie. Największą powierzchnię ozębnej mają kły i trzonowce, najmniejszą dolne siekacze.

Wskazania i przeciwwskazania do mostu konwencjonalnego

Wskazania: krótkie braki (1–2 zęby) ograniczone filarami z obu stron, filary i tak wymagające koron, prawidłowy stosunek korona/korzeń, zdrowe przyzębie, brak warunków do implantu.

Przeciwwskazania: zdrowe, nieodbudowane zęby sąsiednie, zbyt długie przęsło, nieleczona choroba przyzębia, brak filaru dystalnego, zła higiena, nieleczony bruksizm.

Przęsła, mosty adhezyjne i wspornikowe

Przęsło higieniczne w odcinku przednim szczęki to błąd (świszczenie, ślinienie, zła estetyka). Most osadzony zbyt wcześnie po ekstrakcji, przed zanikiem wyrostka, daje później szczelinę pod przęsłem.

• Most adhezyjny jednoskrzydłowy (Kern) daje lepsze wyniki niż dwuskrzydłowy; typowe wskazanie to brak siekacza bocznego u młodej osoby.
• Most wspornikowy na jednym filarze zastępujący trzonowiec to klasyczna błędna odpowiedź. Wspornik ma zastępować tylko mały ząb i opierać się na mocnych filarach.
• Łącznik ruchomy (klucz-wpust) stosuje się przy filarze pośrednim, braku wspólnego toru wprowadzenia i podziale długiego mostu; w moście wspornikowym nie wolno go używać.

Powikłania mostów

Najczęstsze powikłanie to próchnica wtórna filarów, potem powikłania endodontyczne filarów (martwica miazgi, zapalenia okołowierzchołkowe), choroba przyzębia, złamanie zęba filarowego i zapalenie błony śluzowej pod przęsłem. Cementowanie „na próbę” przez wiele miesięcy zwiększa ryzyko próchnicy filara.

Brak całkowitego uzębienia i ruchome uzupełnienia opisaliśmy w artykule o protezach całkowitych na LDEK, a ruchomość stawu i parafunkcje (ważne przy planowaniu koron i mostów) w tekście o zaburzeniach skroniowo-żuchwowych i bruksizmie. W kursie zdajLEK temat odpowiada lekcjom 5 i 6 protetyki. Ćwiczenia: pytania z protetyki z bazy CEM.