Protezy całkowite na LDEK — wyciski i ustalanie zwarcia

Protezy całkowite na LDEK to kilka powtarzalnych wątków: jak zanika bezzębny wyrostek, co utrzymuje płytę, czym różni się wycisk anatomiczny od czynnościowego, jak ustalić wysokość zwarcia oraz jakie powikłania daje źle wykonana proteza. Poniżej przejdziesz je w kolejności, w jakiej pracuje się z pacjentem. Całość dotyczy działu protetyki (25 pytań na LDEK), który opisujemy ogólnie w przeglądzie protetyki na LDEK.

Co dzieje się z podłożem po utracie zębów?

• Wyrostek żuchwy zanika szybciej niż szczęki.
• Szczęka zanika dośrodkowo, żuchwa odśrodkowo, więc u bezzębnych powstaje pozorna progenia.
• Do opisu kształtu wyrostka służy klasyfikacja zaniku Cawooda i Howella (klasy I–VI od uzębionego i świeżego zębodołu, przez wyrostek wysoki i nożowaty, po płaski i wklęsły) oraz podobna, starsza klasyfikacja Atwooda dla żuchwy.

Pole protetyczne i punkty anatomiczne

Podłoże dzieli się na strefy: nośną (podpiera), przejściową (tu kształtuje się brzeg i wentyl) oraz ruchomą (nie pokrywamy jej płytą).

U pacjenta z dużym zanikiem żuchwy drętwienie wargi dolnej i ból pod protezą wskazują na ucisk płyty na nerw bródkowy. Wtedy odciążasz płytę w tym miejscu.

Co utrzymuje protezę całkowitą?

Fizyczne czynniki utrzymania to adhezja, kohezja, napięcie powierzchniowe i ciśnienie atmosferyczne, a do tego mięśnie i anatomia podłoża. Najważniejszy jest wentyl brzeżny, który wymaga brzegów ukształtowanych w wycisku czynnościowym. Z tyłu płytę górną zamyka linia A: tylna granica płyty, na wysokości dołków podniebiennych i bocznie przez wcięcia skrzydłowo-szczękowe.

Wycisk anatomiczny i czynnościowy

Wycisk anatomiczny jest nadmiarowy w okolicy przedsionka, więc nie nadaje się do wykonania protezy ostatecznej. Brzeg łyżki indywidualnej powinien być około 2 mm krótszy od granicy ruchomej błony śluzowej, a ostateczny kształt nadajesz mu w wycisku czynnościowym.

Pasta ZnO-eugenol jest bardzo płynna, dokładna i nie uciska tkanek, ale eugenol drażni i nie nadaje się przy podcieniach. Silikony są stabilne i elastyczne, polieter dokładny i hydrofilny, ale sztywny.

Wysokość zwarcia — wzór, który trzeba znać

• Wysokość zwarciowa: odległość nos–bródka przy zwartych zębach.
• Wysokość spoczynkowa: ta sama odległość w pozycji spoczynkowej żuchwy.
• Szpara spoczynkowa: różnica między nimi, zwykle około 2–4 mm.

Metody wyznaczania łączy się, bo żadna sama nie jest doskonała: szpara spoczynkowa, fonetyka, przełykanie, proporcje twarzy (np. Willisa), wygląd twarzy i stara proteza. W fonetyce głoska „m” oznacza pozycję spoczynkową, a przy głosce „s” zęby zbliżają się na najmniejszą odległość mówienia, ale się nie stykają.

Relacja centralna i ustawianie zębów

U bezzębnych zwarcie ustala się w relacji centralnej. Żuchwę naprowadza się prowadzeniem przez lekarza, językiem ku tyłowi, przełykaniem lub po zmęczeniu mięśni wysuwających. Łuk gotycki (rejestrator z podporą centralną) zapisuje ruchy żuchwy, a wierzchołek strzałki odpowiada relacji centralnej.

Zasady wzorników i ustawiania zębów, o które pytają najczęściej:

• brzeg wału górnego jest widoczny około 1–2 mm spod wargi w spoczynku,
• płaszczyzna zgryzowa jest z przodu równoległa do linii źrenic, z boku do linii Campera,
• linie orientacyjne: pośrodkowa, kłów (skrzydełka nosa) i uśmiechu,
• w protezach całkowitych dąży się do okluzji zrównoważonej obustronnej (kontakty po stronie pracującej i balansującej); prowadzenie kłowe dotyczy zębów naturalnych,
• zasada Gysiego: kąt linii międzywyrostkowej z płaszczyzną zgryzową poniżej 80° oznacza zęby boczne w zgryzie krzyżowym.

Typowe błędy i ich objawy: tabela diagnostyczna

W pytaniach opisowych dostajesz objawy i masz wskazać przyczynę w protezie.

Oddanie protez i powikłania

Protezy zdejmuje się na noc: to podstawowa profilaktyka stomatopatii protetycznej i zaniku podłoża. Owrzodzenie pod protezą, które nie goi się po około 2 tygodniach od korekty, wymaga biopsji, aby wykluczyć nowotwór (więcej w artykule o raku jamy ustnej).

• Stomatopatia protetyczna to zapalenie błony śluzowej pod płytą. Klasyfikacja Newtona: I punktowe przekrwienia, II rozlany rumień, III przerost brodawkowaty. Granica zmian odpowiada zarysowi płyty.
• Zespół Kelly'ego (zespół kombinacji): górna proteza całkowita przeciw własnym przednim zębom dolnym. Daje zanik przedniego odcinka szczęki (wiszący grzebień), przerost guzów, przerost brodawkowaty podniebienia, ekstruzję dolnych siekaczy i zanik pod siodłami protezy dolnej.
• Podścielenie to dodanie warstwy od strony podłoża, rebazacja to wymiana całej płyty. Oba zabiegi wymagają zachowanego prawidłowego zwarcia.

Jeśli planujesz resztę protetyki, zobacz korony i mosty na LDEK, a ćwiczenia znajdziesz w pytaniach z protetyki w bazie CEM z wyjaśnieniami. W kursie zdajLEK temat odpowiada lekcjom 8 i 9 protetyki.