Psychiatria na LEK — 14 pytań i prawo psychiatryczne

19 października 2026 · 9 min czytania · Zespół zdajLEK

Spis treści

Z czego składa się dział?
Najczęstsze tematy w bazie pytań
Prawo psychiatryczne: tryby przyjęcia
Pewniaki z poszczególnych obszarów
Jak się uczyć tego działu?
Najczęściej zadawane pytania

Psychiatria na LEK to 14 pytań z 200 (rozporządzenie Ministra Zdrowia, Dz.U. 2025 poz. 1132, § 2), czyli 7% testu. To niewiele, ale pytania są schematyczne: kryteria rozpoznań, leki pierwszego rzutu, liczby w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego i różnice między klasyfikacjami. Poniżej masz mapę działu, rozkład tematów z naszej bazy i listę pewniaków.

Z czego składa się dział?

W kursie zdajLEK psychiatria to sześć lekcji:

Psychopatologia i prawo psychiatryczne.
Schizofrenia i zaburzenia psychotyczne.
Zaburzenia nastroju (depresja i choroba dwubiegunowa).
Zaburzenia lękowe, stres, odżywianie, sen i osobowość.
Uzależnienia.
Otępienia, majaczenie i psychiatria dzieci.

Najczęstsze tematy w bazie pytań

W naszym zestawie pytań z psychiatrii (244 pytania z wyjaśnieniami, przypisane do lekcji kursu) najwięcej przypada na zaburzenia lękowe, stres, odżywianie i osobowość (54 pytania). Zaraz za nimi są zaburzenia nastroju (52), psychopatologia i prawo (47), otępienia, majaczenie i dzieci (40), schizofrenia (35) i uzależnienia (16). To orientacyjna analiza naszego zestawu, nie oficjalny podział CEM. Dobra wiadomość jest taka, że mimo szerokiego zakresu odpowiedzi w dużej mierze się powtarzają.

Sprawdź sięPytanie z bazy CEM do tego tematu

Mantyzm to:

Pytania z publicznej bazy CEM, odpowiedzi i wyjaśnienia opracował zespół zdajLEK.

Prawo psychiatryczne: tryby przyjęcia

Ustawa z 19.08.1994 o ochronie zdrowia psychicznego (tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 917 z późn. zm., według źródeł lekcji kursu) pojawia się w pytaniach regularnie. Przyjęcie bez zgody dotyczy wyłącznie osoby chorej psychicznie (psychotycznej), nie osoby z zaburzeniem osobowości czy upojonej alkoholem.

Tryb	Przesłanka	Kto decyduje	Terminy
Art. 21, badanie bez zgody	osoba może zagrażać bezpośrednio życiu własnemu lub życiu i zdrowiu innych	psychiatra (lub inny lekarz)
Art. 22, za zgodą	wskazania i pisemna zgoda	lekarz
Art. 23, nagłe bez zgody	choroba psychiczna i bezpośrednie zagrożenie	lekarz izby przyjęć	48 godzin ordynator, 72 godziny sąd
Art. 24, obserwacja	zagrożenie i wątpliwość, czy to choroba psychiczna	lekarz izby przyjęć	nie dłużej niż 10 dni
Art. 29, na wniosek	pogorszenie stanu lub niezdolność do zaspokajania potrzeb	sąd opiekuńczy	decyzja przed przyjęciem

Sposób na zapamiętanie

„48 ordynator, 72 sąd”: najpierw szef oddziału w ciągu dwóch dób, potem szef szpitala zawiadamia sąd w ciągu trzech.

Pewniak na egzamin

Art. 23 to zagrożenie bezpośrednie, więc najpierw przyjęcie, potem sąd. Art. 29 to brak bezpośredniego zagrożenia, więc najpierw sąd, potem przyjęcie.

Przymus bezpośredni ma cztery formy: przytrzymanie, przymusowe podanie leków, unieruchomienie i izolację. Lekarz zleca unieruchomienie lub izolację na nie dłużej niż 4 godziny, może przedłużyć je dwukrotnie o nie więcej niż 6 godzin. Dalsze przedłużenia wymagają osobistego badania przez psychiatrę i opinii innego psychiatry. Pielęgniarka kontroluje stan pacjenta nie rzadziej niż co 15 minut. Zasadność przymusu ocenia się w ciągu 3 dni.

Pułapka

Upojenie alkoholowe, zaburzenia osobowości lub „trudne zachowanie” bez psychozy nie są podstawą przyjęcia bez zgody z art. 23. Przymusowe leczenie odwykowe orzeka sąd rejonowy, a nie ordynator.

Przepisy zmieniały się w ostatnich latach — nowelizacja z 24 listopada 2017 r., stosowana od 2018 r., wprowadziła m.in. obecne zasady przedłużania unieruchomienia. Gdy w starszym pytaniu widzisz inne terminy, sprawdź datę i porównaj ją z aktualnym stanem prawnym.

Przypadek z egzaminu

45-letni mężczyzna z chorobą afektywną dwubiegunową od kilku tygodni jest w manii: nie śpi, wydał oszczędności, przestał płacić rachunki i jeść regularnie, ale nikomu nie grozi i nie ma zachowań zagrażających życiu. Odmawia leczenia. Rodzina pyta, co można zrobić. Odpowiedź: złożyć wniosek do sądu opiekuńczego o przyjęcie do szpitala bez zgody (art. 29). Wyjaśnienie: brak bezpośredniego zagrożenia wyklucza tryb nagły z art. 23. Art. 29 obejmuje chorego psychicznie, którego stan się pogarsza albo który nie jest zdolny do zaspokajania podstawowych potrzeb — i tu najpierw decyduje sąd, a potem następuje przyjęcie.

Przypadek z egzaminu

Policja przywozi na izbę przyjęć agresywnego, nietrzeźwego mężczyznę bez wywiadu psychiatrycznego. Nie ma objawów psychotycznych, po wytrzeźwieniu zachowuje się spokojnie. Czy można go przyjąć do szpitala psychiatrycznego bez zgody? Odpowiedź: nie. Wyjaśnienie: samo upojenie alkoholowe i agresja bez choroby psychicznej nie spełniają przesłanek art. 23. Gdyby zachowanie wskazywało na bezpośrednie zagrożenie, a nie było jasne, czy to choroba psychiczna, w grę wchodziłaby obserwacja z art. 24 (do 10 dni).

Pewniaki z poszczególnych obszarów

Zaburzenia nastroju

Epizod depresyjny trwa co najmniej 2 tygodnie, lekiem pierwszego rzutu jest SSRI, a po remisji leczenie trwa co najmniej 6 miesięcy. Lit to jedyny normotymik o udowodnionym działaniu przeciwsamobójczym. Szczegóły w artykule o depresji i lekach przeciwdepresyjnych.

Schizofrenia

Rozpoznanie: według ICD-10 i ICD-11 objawy psychotyczne trwają co najmniej 1 miesiąc, według DSM-5 zaburzenie trwa co najmniej 6 miesięcy.
ICD-11 zlikwidowała podtypy schizofrenii. Jeśli pytanie pyta o „najczęstszy podtyp”, odpowiedź według ICD-10 to postać paranoidalna.
Schizofrenia lekooporna to brak odpowiedzi na co najmniej dwa różne leki przeciwpsychotyczne w odpowiedniej dawce i czasie (zwykle po 6 tygodni), wtedy klozapina.
Olanzapina i klozapina dają największy przyrost masy ciała, aripiprazol, ziprazydon i lurazydon — najmniejszy.
Sztywność, gorączka, zaburzenia świadomości i wysoka CK z początkiem w dniach to złośliwy zespół neuroleptyczny.

Objaw pozapiramidowy	Kiedy	Leczenie
Ostra dystonia	godziny–dni	biperyden
Akatyzja	dni–tygodnie	redukcja dawki, propranolol; nie zwiększasz neuroleptyku
Parkinsonizm polekowy	tygodnie	redukcja lub zmiana leku, biperyden; nie lewodopa
Późne dyskinezy	miesiące–lata	zmiana na klozapinę; leki antycholinergiczne je nasilają

Sposób na zapamiętanie

„Dzień — dystonia, tydzień — akatyzja, miesiąc — Parkinson, lata — późne dyskinezy”.

Pułapka

Monitorowanie klozapiny zmieniło się w UE w 2025 r.: liczy się tylko bezwzględna liczba neutrofili (ANC), leczenie można rozpocząć przy ANC co najmniej 1500/mm³, a po pierwszym roku badania są rzadsze. Starsze pytania podają progi z leukocytami (start przy co najmniej 3500/mm³) i comiesięczną morfologię przez całe leczenie.

Lęk, stres i odżywianie

Lek pierwszego wyboru w zaburzeniu panicznym, GAD, fobii społecznej, PTSD i OCD to zwykle SSRI. Benzodiazepiny tylko krótkoterminowo.
W fobii specyficznej leczeniem z wyboru jest terapia ekspozycyjna.
Obsesje w OCD są egodystoniczne, a cechy osobowości anankastycznej egosyntoniczne.
Zespół ponownego odżywienia to hipofosfatemia.
W borderline podstawą jest psychoterapia (DBT), a leku z wyboru nie ma.

Uzależnienia

Uzależnienie według ICD-10 to co najmniej 3 z 6 kryteriów w ciągu roku. ICD-11 wymaga co najmniej 2 z 3 głównych cech (upośledzona kontrola, rosnący priorytet substancji, cechy fizjologiczne).
U osoby z ryzykiem encefalopatii Wernickego tiaminę podajesz przed glukozą.
Drgawki abstynencyjne pojawiają się po 12–48 godzinach od ostatniej dawki alkoholu, delirium tremens po 48–72 godzinach.
W zespole abstynencyjnym lekiem jest benzodiazepina (przy niewydolności wątroby lorazepam), a haloperidol w monoterapii to dystraktor.
Disulfiram blokuje dehydrogenazę aldehydową. Cytyzyna i wareniklina to leki pierwszego wyboru w uzależnieniu od nikotyny.

Otępienia i majaczenie

Otępienie wymaga zaburzeń poznawczych, utraty samodzielności, jasnej świadomości i czasu co najmniej 6 miesięcy (ICD-10).
Przy podejrzeniu otępienia oznacz TSH i witaminę B12.
Łagodne i umiarkowane otępienie alzheimerowskie to inhibitor acetylocholinesterazy, umiarkowane i ciężkie memantyna.
Kluczowa cecha majaczenia to zaburzenie uwagi o nagłym początku. Postać hipoaktywna bywa mylona z depresją.

Cecha	Majaczenie	Otępienie
Początek	nagły (godziny–dni)	powolny (miesiące–lata)
Przebieg	zmienny w ciągu doby, gorzej wieczorem	stopniowo postępujący
Uwaga i świadomość	zaburzone	zwykle zachowane we wczesnym okresie
Przyczyna	somatyczna (zakażenie, leki, odwodnienie, zaburzenia elektrolitowe)	neurodegeneracyjna lub naczyniowa
Postępowanie	szukasz i leczysz przyczyny	diagnostyka otępienia, leczenie objawowe

Przypadek z egzaminu

82-letnia kobieta z łagodnym otępieniem od dwóch dni jest splątana, senna, myli dzień z nocą, a wieczorem pobudzona. Od tygodnia przyjmuje oksybutyninę z powodu nietrzymania moczu. Jakie jest najbardziej prawdopodobne rozpoznanie i pierwszy krok? Odpowiedź: majaczenie nałożone na otępienie; odstawiasz lek o działaniu antycholinergicznym i szukasz innych przyczyn (zakażenie, odwodnienie, elektrolity). Wyjaśnienie: nagły początek i zmienne zaburzenia uwagi przemawiają za majaczeniem, a nie za postępem otępienia. Neuroleptyk rozważasz dopiero przy pobudzeniu zagrażającym choremu, w małej dawce i krótko.

Dzieci

ADHD u dzieci w wieku szkolnym: psychoedukacja, interwencje behawioralne, metylofenidat jako lek pierwszego rzutu. Depresja nastolatka umiarkowana lub ciężka: CBT i fluoksetyna. W autyzmie rysperydon lub aripiprazol stosuje się objawowo przy drażliwości i agresji.

Jak się uczyć tego działu?

Zacznij od prawa psychiatrycznego i klasyfikacji (liczby, terminy, artykuły), bo to najbardziej schematyczny blok. Potem lęk i zaburzenia nastroju, następnie farmakologia z działań niepożądanych (akatyzja, ZZN, lit). Prawo uzupełnia artykuł o prawie medycznym na LEK, a ogólne zasady planowania nauki plan nauki do LEK. Pytania ćwiczysz w bazie pytań z psychiatrii.

Najczęściej zadawane pytania

Ile pytań z psychiatrii jest na LEK?

14 pytań z 200, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 2025 roku (Dz.U. 2025 poz. 1132).

Które przepisy z ustawy o ochronie zdrowia psychicznego są najczęściej w pytaniach?

Tryby przyjęcia (art. 21, 22, 23, 24, 29), terminy 48 i 72 godzin w art. 23 oraz zasady stosowania przymusu bezpośredniego, w tym czas unieruchomienia.

Czy w psychiatrii trzeba znać obie klasyfikacje, ICD-10 i ICD-11?

Tak, a do tego DSM-5. Starsze pytania opierają się na ICD-10 (np. podtypy schizofrenii, zmniejszona energia jako objaw osiowy depresji, 3 z 6 kryteriów uzależnienia), a nowsze mogą odwoływać się do ICD-11 (brak podtypów, uzależnienie 2 z 3 cech). Czas rozpoznania schizofrenii to miesiąc w ICD i sześć miesięcy w DSM-5. Czytaj uważnie, o którą klasyfikację pyta zadanie.

Czym różni się art. 23 od art. 29 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego?

Art. 23 dotyczy chorego psychicznie, który bezpośrednio zagraża życiu własnemu albo życiu lub zdrowiu innych — przyjmuje go lekarz, a sąd zawiadamia się po fakcie (48 godzin ordynator, 72 godziny sąd). Art. 29 dotyczy sytuacji bez bezpośredniego zagrożenia (pogorszenie stanu, niezdolność do zaspokajania potrzeb) — najpierw orzeka sąd, potem następuje przyjęcie.

Jaki lek stosuje się w schizofrenii lekoopornej?

Klozapinę, po niepowodzeniu dwóch leków przeciwpsychotycznych stosowanych w odpowiedniej dawce i czasie.

Sprawdź się2 pytania z bazy CEM — rozwiąż teraz

1/2 Do głównych objawów depresji atypowej należą:

2/2 Głównym objawem w halucynozie alkoholowej są:

Pytania z publicznej bazy CEM, odpowiedzi i wyjaśnienia opracował zespół zdajLEK.

Fragment kursuLekcja „Psychiatria 1 — Psychopatologia, badanie psychiatryczne i ustawa o ochronie zdrowia psychicznego” · 50 fiszek · 83 pytań

Badanie psychiatryczne

Wywiad psychiatryczny — co zebrać

Powód zgłoszenia własnymi słowami pacjenta i kto go przyprowadził (sam, rodzina, policja, ZRM).
Historia obecnej choroby: początek (nagły czy stopniowy), czynniki wyzwalające, dotychczasowe leczenie i jego skuteczność.
Wywiad psychiatryczny przeszły: hospitalizacje, próby samobójcze, samookaleczenia, leczenie bez zgody.
Substancje: alkohol, leki nasenne, narkotyki, dopalacze — zawsze pytaj wprost.
Choroby somatyczne i leki (sterydy, lewodopa, interferon, izotretynoina mogą wywoływać objawy psychiczne), wywiad rodzinny (samobójstwa, ChAD, schizofrenia).
Wywiad obiektywny od rodziny — szczególnie gdy pacjent ma ograniczony krytycyzm.

Pewniak na egzamin

Pierwszy epizod objawów psychicznych = najpierw wyklucz przyczynę somatyczną i substancje (badanie fizykalne, glukoza, elektrolity, TSH, toksykologia, w razie wskazań obrazowanie głowy).

Badanie stanu psychicznego — schemat
Orientacja auto- i allopsychiczna
Nastrój, afekt i napęd
Krytycyzm i zdolność do wyrażenia zgody
… i 45 kolejnych fiszek w tej lekcji

zdajLEK

Ucz się do LEK z planem, a nie z chaosu

Plan dzień po dniu do daty Twojego egzaminu — wiesz, co zrobić dziś.
79 lekcji w krótkich fiszkach, ułożonych pod rozkład pytań na egzaminie.
3 021 pytań z bazy CEM z wyjaśnieniem każdej odpowiedzi.
Powtórki, które same wracają z tym, czego jeszcze nie umiesz.

Otwórz darmową lekcję demo Zobacz cennik — od 2,8 zł dziennie

Demo bez rejestracji. Płacisz raz — za 30, 90, 180 albo 360 dni. Bez umowy i automatycznych pobrań.

Artykuł ma charakter edukacyjny i przygotowuje do egzaminu. Przepisy i wytyczne sprawdzaliśmy w dniu publikacji — przed egzaminem upewnij się w źródłach CEM. Widzisz błąd? Napisz: kontakt.

Czytaj dalej

Powtórka do LEK Depresja i leki przeciwdepresyjne na LEK — kryteria, leczenie Depresja na LEK: kryteria ICD-10, leczenie SSRI i czas terapii, zespół serotoninowy, ChAD i lit (zakres, zatrucie)… 7 min czytania

Powtórka do LEK Anafilaksja, wstrząs i sepsa na LEK — dawki i kolejność Anafilaksja na LEK: adrenalina 0,5 mg i.m., rodzaje wstrząsu, sepsa wg Sepsis-3, pakiet pierwszej godziny i pułapki ze… 8 min czytania

Powtórka do LEK Antybiotyki w POZ na LEK — angina, zatoki, zapalenie pęcherza Antybiotykoterapia na LEK: kiedy antybiotyk, skala Centora, angina (penicylina 10 dni), zatoki, zapalenie płuc i ZUM… 8 min czytania

Powtórka do LEK Antykoncepcja na LEK — kryteria WHO, przeciwwskazania, awaryjna Antykoncepcja na LEK: kategorie WHO MEC, przeciwwskazania do tabletki złożonej, metody progestagenowe, wkładki… 8 min czytania