Klasyfikacja Angle'a i wady zgryzu na LDEK

Klasyfikacja Angle'a dzieli wady zgryzu według relacji pierwszych trzonowców w płaszczyźnie strzałkowej: klasa I to relacja neutralna, klasa II dystalna, klasa III mezjalna. Na LDEK trzeba ją umieć w dwóch językach, bo w Polsce w pytaniach pada też „tyłozgryz z protruzją siekaczy górnych” albo „przodozgryz”. Ten artykuł daje Ci klasyfikację, słownik polskich nazw, najczęstsze pułapki (zwłaszcza klasa II/2) i leczenie według wieku. Ortodoncja to 20 pytań w teście; ogólny obraz działu masz w artykule o ortodoncji na LDEK.

Zgryz prawidłowy: punkt odniesienia

• klasa I trzonowcowa i kłowa,
• nagryz poziomy (overjet) i pionowy (overbite) około 2–3 mm,
• linie pośrodkowe łuków zgodne,
• guzki policzkowe górnych zębów bocznych pokrywają zęby dolne od zewnątrz,
• brak stłoczeń, szpar i rotacji; płaska lub łagodna krzywa Spee.

Andrews (1972) opisał sześć kluczy zgryzu prawidłowego: relacja trzonowców, angulacja koron, inklinacja koron (tork), brak rotacji, ścisłe punkty styczne i płaska krzywa Spee. Stały się podstawą aparatów prostego łuku.

Klasyfikacja Angle'a krok po kroku

Kryterium trzonowcowe: guzek policzkowy przyśrodkowy górnego pierwszego trzonowca w bruździe policzkowej dolnego pierwszego trzonowca oznacza klasę I. Oceniasz w zwarciu centralnym, osobno po prawej i lewej stronie.

• Pełna klasa II (lub III) to przesunięcie o szerokość przedtrzonowca (około 7 mm), a „pół klasy” (guzek na guzek) to połowa tej wartości.
• Podgrupa (subdivision) oznacza, że wada występuje tylko po jednej stronie.
• Kryterium kłowe: w klasie I guzek kła górnego trafia w przestrzeń między kłem dolnym a pierwszym przedtrzonowcem dolnym; w klasie II kieł górny leży przed tą przestrzenią, w klasie III za nią.

Klasa I to najczęstsza relacja trzonowców, także u osób z wadami (np. stłoczenie 6 mm w łuku dolnym to wada zębowa w klasie I). Bimaksylarna protruzja (wychylone siekacze górne i dolne, wypukły profil) występuje właśnie przy klasie I.

Ograniczenia klasyfikacji

Angle ocenia tylko płaszczyznę strzałkową i tylko zęby. Nie opisuje wymiaru pionowego ani poprzecznego, twarzy ani przyczyny szkieletowej. Klasa zębowa może więc różnić się od klasy szkieletowej (ANB). Dlatego Ackerman i Proffit (1969) dodali opis wady w pięciu elementach: ustawienie zębów, profil, wymiar poprzeczny, strzałkowy i pionowy.

Słownik: nazwy polskie a Angle

Wady liczby zębów: oligodoncja to brak co najmniej 6 zawiązków zębów stałych (bez trzecich trzonowców); najczęściej brakuje dolnych piątek i górnych dwójek.

Skąd się biorą wady zgryzu?

Przyczyny można zebrać w pary „nawyk, wada”, które łatwo punktować:

Klasa II: tyłozgryz w praktyce

Najczęstsza szkieletowa przyczyna klasy II to retrognatia żuchwy, a nie wysunięta szczęka. Duży nagryz poziomy oznacza ryzyko urazów siekaczy, co jest głównym argumentem za wczesnym leczeniem; samo „im wcześniej, tym lepiej” nie jest prawdą (wczesne leczenie nie poprawia efektu szkieletowego).

• W okresie wzrostu: aparaty czynnościowe są najskuteczniejsze w okresie skoku pokwitaniowego (aktywator, bionator, regulator funkcji Fränkla, Twin Block, a jako aparat stały niezależny od współpracy pacjenta Herbst). Wychylenie siekaczy dolnych to efekt uboczny.
• Klasa II/2: przed wysunięciem żuchwy trzeba najpierw wychylić cofnięte siekacze przyśrodkowe (zamienić II/2 w II/1).
• Po zakończeniu wzrostu: kamuflaż to ekstrakcja górnych pierwszych przedtrzonowców (klasa I kłów, klasa II trzonowców), natomiast samych zębów w żuchwie nie usuwa się, bo cofnięcie siekaczy dolnych zwiększa nagryz poziomy. W ciężkich wadach chirurgia ortognatyczna (BSSO z wysunięciem żuchwy).

Klasa III: przodozgryz w praktyce

Klasa III nie zawsze oznacza progenię: część dzieci ma niedorozwój szczęki, a część przodozgryz rzekomy, który leczy się prosto i szybko.

• zgryz krzyżowy przedni pojedynczego zęba i przodozgryz rzekomy leczy się wcześnie, prostymi aparatami,
• w niedorozwoju szczęki maska twarzowa (protrakcja szczęki) wcześnie, w uzębieniu mieszanym, najlepiej przed około 10. r.ż., z rozszerzaniem szczęki,
• regulator funkcji Fränkla typu III odciąga wargę od niedorozwiniętej szczęki,
• proca bródkowa jest kontrowersyjna (częściej obraca żuchwę, niż zatrzymuje jej wzrost),
• w rozszczepach klasa III wynika zwykle z niedorozwoju szczęki,
• progenia prawdziwa: leczenie ostateczne po zakończeniu wzrostu, czyli chirurgia ortognatyczna (Le Fort I dla szczęki, BSSO dla żuchwy) z przygotowaniem ortodontycznym.

Wady pionowe i poprzeczne (poza Angle'em)

Zgryz otwarty przedni u dziecka najpierw tłumaczysz nawykiem (ssanie palca, smoczek) i infantylnym połykaniem; ma dużą skłonność do nawrotów. Zgryz krzyżowy jednostronny z przesunięciem żuchwy leczy się wcześnie, bo grozi asymetrią, a szczękę rozszerza się symetrycznie, mimo że wada jest jednostronna. Szybkie rozszerzanie szczęki (RME) rozwiera szew podniebienny, a diastema pośrodkowa jest objawem pożądanym i zamyka się sama.

O rozwoju uzębienia (ważnym dla oceny relacji szóstek w uzębieniu mieszanym) piszemy w artykule o rozwoju uzębienia na LDEK. Ćwiczenia: pytania z ortodoncji z bazy CEM z wyjaśnieniami.