Rozwój uzębienia na LDEK — terminy wyrzynania zębów

Terminy wyrzynania zębów to „kalendarz” całej stomatologii dziecięcej. Bez niego trudno odpowiedzieć na pytania o MIH, fluorozę, ząb Turnera, urazy zawiązków czy o to, czy dziecko jest opóźnione w rozwoju uzębienia. W największym skrócie: pierwszy ząb mleczny pojawia się około 6. miesiąca życia (siekacz przyśrodkowy dolny), komplet 20 zębów mlecznych około 30. miesiąca, a pierwszy ząb stały około 6. roku życia. Poniżej masz tabele i reguły, które najczęściej wracają w pytaniach z działu stomatologii dziecięcej.

Jak rozwija się ząb?

Rozwój zęba zaczyna się około 6. tygodnia życia płodowego od listewki zębowej. Stadia to kolejno: pączek, czapeczka, dzwon, apozycja i mineralizacja. Szkliwo pochodzi z ektodermy, a zębina, miazga, cement i ozębna z ektomezenchymy. Kształt korzenia wyznacza pochewka Hertwiga.

• zęby mleczne mineralizują się od 4.–6. miesiąca życia płodowego;
• mineralizacja pierwszego trzonowca stałego zaczyna się około urodzenia;
• linia neonatalna obejmuje wszystkie zęby mleczne i pierwsze trzonowce stałe;
• okres szczególnej wrażliwości na MIH trwa od urodzenia do około 3. roku życia i dotyczy pierwszych trzonowców oraz siekaczy stałych.

Wyrzynanie zębów mlecznych: tabela

W uzębieniu mlecznym szpary między zębami są normą, a przestrzeń rezerwy (leeway space) jest większa w żuchwie. Zęby mleczne mają cieńsze szkliwo (około 1 mm), duże komory z wysoko sięgającymi rogami miazgi, szerokie kontakty i wyraźne przewężenie szyjki. Zmiany zapalne w RTG widoczne są w furkacji, a nie przy wierzchołku.

Wyrzynanie zębów stałych: tabela

Kolejność wyrzynania w żuchwie to 6-1-2-3-4-5-7, a w szczęce 6-1-2-4-5-3-7. Zwróć uwagę, że w szczęce kieł wyrzyna się dopiero po przedtrzonowcach.

Okresy rozwoju uzębienia

Korzeń rozwija się jeszcze 2–3 lata po wyrznięciu zęba stałego. To podstawa postępowania w młodych zębach stałych, o którym piszemy w artykule o urazach zębów stałych.

Zęby wrodzone i zmiany niemowlęce

• zęby wrodzone są obecne przy urodzeniu, a noworodkowe pojawiają się do 30. dnia życia; zwykle to dolne siekacze mleczne z szeregu;
• Riga-Fede to owrzodzenie spodu języka od ząbków wrodzonych lub noworodkowych;
• perły Epsteina leżą w linii pośrodkowej podniebienia, guzki Bohna to gruczoły śluzowe, a torbiele listewki zębowej znajdują się na grzbiecie wału dziąsłowego; we wszystkich przypadkach postępowanie to obserwacja;
• torbiel lub krwiak wyrzynania to zwykle również obserwacja;
• ząbkowanie nie powoduje wysokiej gorączki ani biegunki; nie zaleca się benzokainy ani bursztynowych naszyjników.

Opóźnione wyrzynanie: kiedy szukać przyczyny?

Przyczyny ogólnoustrojowe opóźnionego wyrzynania obejmują niedoczynność tarczycy, dysplazję obojczykowo-czaszkową, zespół Downa i krzywicę. Jeśli w pytaniu pojawia się wyraźnie opóźnione wyrzynanie połączone z innymi cechami, pomyśl o jednej z tych chorób.

Pułapki z kalendarza wyrzynania

Pytania z tego tematu rzadko każą wymienić całą tabelę. Częściej sprawdzają jeden szczegół, który łatwo pomylić.

• Pierwszy trzonowiec stały nie ma poprzednika. Wyrzyna się dystalnie od drugiego trzonowca mlecznego, dlatego rodzice często biorą go za ząb mleczny i go nie pielęgnują. To ząb najbardziej narażony na próchnicę u 6–8-latków, stąd lakowanie.
• Drugi trzonowiec mleczny dolny jest podobny do pierwszego stałego dolnego. Rozróżnisz go po mniejszych rozmiarach, wyraźnym przewężeniu szyjki i szeroko rozstawionych, cienkich korzeniach.
• Szpary między siekaczami mlecznymi u 4–5-latka to norma. Patologią jest raczej ich brak, bo zęby stałe są większe i potrzebują miejsca.
• Po trzecich trzonowcach najczęściej zatrzymanym zębem jest kieł górny. Brak „guza kła” w przedsionku u 10–11-latka to sygnał do wykonania RTG.
• Linia neonatalna występuje w zębach mlecznych i w pierwszym trzonowcu stałym, ale nie w siekaczach stałych, bo te zaczynają się mineralizować dopiero kilka miesięcy po porodzie.
• Ząb wrodzony to najczęściej dolny siekacz przyśrodkowy mleczny z prawidłowego szeregu, a nie ząb nadliczbowy. Przed decyzją o usunięciu wykonaj RTG.

Związek mineralizacji z wyrzynaniem i z wadami szkliwa

Pytania o MIH, fluorozę i zęba Turnera są w istocie pytaniami o kalendarz. Wystarczy odpowiedzieć sobie, który ząb mineralizował się w chwili działania czynnika szkodliwego.

Jak to zapamiętać?

Dwie tabele wyrzynania przepisz ręcznie, bo to najpewniejszy sposób. Kolejność wyrzynania zębów stałych jest istotna także w ortodoncji, o czym przeczytasz w przeglądzie ortodoncji na LDEK. Sprawdź się na pytaniach z bazy CEM ze stomatologii dziecięcej. W kursie zdajLEK temat to lekcja Dziecięca 1.