Urazy zębów stałych na LDEK — awulsja i złamania

Urazy zębów na LDEK to temat, w którym o wyniku decydują minuty, a pytania egzaminacyjne dotyczą kilku powtarzalnych rzeczy: czasów szynowania (2 tygodnie, 4 tygodnie czy 4 miesiące), postępowania w awulsji, pulpotomii częściowej i intruzji. Obowiązują wytyczne Międzynarodowego Towarzystwa Traumatologii Zębów IADT z 2020 roku, choć starsze klucze CEM mogą jeszcze opierać się na wersji 2012. Urazy pojawiają się w dwóch działach: w stomatologii zachowawczej (zęby stałe) oraz w stomatologii dziecięcej (zęby mleczne i niedojrzałe stałe).

Jak klasyfikuje się urazy zębów?

Klasyfikacja Andreasena (oparta na WHO) dzieli urazy na tkanki twarde i miazgę oraz przyzębie.

Tkanki twarde: infrakcja szkliwa, złamanie szkliwa, złamanie szkliwa i zębiny, złamanie powikłane korony (z odsłoniętą miazgą), złamanie korzeniowo-koronowe i złamanie korzenia. „Powikłane” zawsze oznacza odsłonięcie miazgi.

Przyzębie — od najlżejszego uszkodzenia: wstrząs, nadwichnięcie, zwichnięcie boczne, wtłoczenie (intruzja), wysunięcie (ekstruzja), awulsja.

Najczęściej urazowi ulegają siekacze przyśrodkowe szczęki (11 i 21), a głównym zgryzowym czynnikiem ryzyka jest zwiększony nagryz poziomy z niedomykalnością warg. W zębach stałych przeważają złamania koron, a w zębach mlecznych zwichnięcia.

Czasy szynowania: najczęstsze pytanie

Używa się szyny elastycznej i biernej. Szyna sztywna sprzyja resorpcji zastępczej (ankylozie).

Złamania korony i korzenia

• złamanie powikłane korony zęba stałego, zwłaszcza niedojrzałego, leczy się pulpotomią częściową Cveka (usunięcie ok. 2 mm miazgi), a nie ekstyrpacją;
• w Cveku ani czas od urazu, ani wielkość odsłonięcia nie są kluczowe, jeśli miazga jest żywa;
• odłamany fragment korony przechowuje się w wodzie lub soli fizjologicznej, a przed przyklejeniem nawadnia ok. 20 minut;
• w złamaniu korzenia martwica zwykle dotyczy tylko odłamu koronowego, więc leczenie kanałowe obejmuje go do linii złamania.

Zwichnięcia i intruzja

Ujemny test czucia tuż po urazie nie oznacza martwicy i nie jest wskazaniem do leczenia kanałowego, bo miazga po zwichnięciu może odzyskać reakcję po tygodniach lub miesiącach. Zwichnięcie boczne i intruzja dają ząb nieruchomy, z metalicznym dźwiękiem przy opukiwaniu, a w RTG brakuje szpary ozębnej.

Postępowanie w intruzji zależy od dojrzałości korzenia i głębokości wtłoczenia:

• ząb niedojrzały: oczekujemy na samoistne wyrzynanie;
• ząb dojrzały, wtłoczenie do 3 mm: czekamy; 3–7 mm: repozycja chirurgiczna lub ortodontyczna; ponad 7 mm: repozycja chirurgiczna;
• w zębie dojrzałym leczenie kanałowe rozpoczyna się w ciągu 2 tygodni.

Awulsja: co robić krok po kroku

• jeśli replantacja na miejscu nie jest możliwa, ząb przechowuje się w HBSS, mleku, soli fizjologicznej lub ślinie, nie w wodzie (wodą tylko krótko się go opłukuje przed replantacją);
• czas suchy powyżej 60 minut oznacza martwe więzadło i grozi ankylozą, ale zęba i tak się replantuje, żeby zachować kość;
• w zębie z zamkniętym wierzchołkiem leczenie kanałowe zaczyna się w ciągu 2 tygodni (starsze wytyczne podawały 7–10 dni), a w zębie z otwartym wierzchołkiem obserwuje się rewaskularyzację;
• antybiotyk: amoksycylina lub penicylina V, a doksycyklina dopiero od około 12. roku życia; sprawdza się też szczepienie przeciwko tężcowi.

W zębach mlecznych jest inaczej: awulsji zęba mlecznego nie replantuje się, bo priorytetem jest zawiązek zęba stałego. To jedna z częstszych pułapek, które łączą oba działy.

Powikłania pourazowe

• obliteracja kanału (żółta korona, żywa miazga) to obserwacja, a nie profilaktyczne leczenie kanałowe;
• resorpcja zapalna zatrzymuje się po leczeniu kanałowym z wodorotlenkiem wapnia;
• resorpcja zastępcza (ankyloza) nie daje się zatrzymać; objawia się metalicznym dźwiękiem, brakiem ruchomości i brakiem szpary ozębnej, a u rosnących pacjentów stosuje się dekoronację.

Urazy przyzębia w pigułce: jak je rozróżnić w opisie przypadku

W teście zwykle dostajesz krótki opis badania i masz nazwać uraz. Rozstrzygają dwie cechy: ruchomość i położenie zęba.

Co zrobić z wynikiem testów żywotności?

Po urazie zęba stałego testy czucia traktuj jako punkt odniesienia do porównań, a nie wyrok.

1. Wykonaj test zimnem lub elektryczny zaraz po urazie i zapisz wynik.
2. Powtarzaj go przy każdej kontroli, bo odzyskanie reakcji po tygodniach nie jest rzadkie.
3. Za martwicę uznaj zęby, w których pojawiają się łącznie przebarwienie, brak reakcji w kolejnych testach i zmiana w RTG lub przetoka.
4. Pamiętaj, że w zębie niedojrzałym brak reakcji bywa przejściowy, a wskazaniem do działania jest dopiero zapalenie okołowierzchołkowe.

Dwa dodatkowe przykłady w stylu CEM

Powiązane tematy

Dla zębów mlecznych i dzieci zobacz przegląd stomatologii dziecięcej, a leczenie kanałowe po urazie opisuje artykuł o endodoncji. Zadania z urazów poćwiczysz w bazie CEM z zachowawczej. W kursie zdajLEK temat to lekcja Zachowawcza 22 oraz Dziecięca 9.