zdajLEKKlasyfikacja chorób przyzębia 2017 — stadia i stopnie
Spis treści
Klasyfikacja chorób przyzębia 2017 (AAP/EFP, opublikowana w 2018 r.) jest nadal aktualnym międzynarodowym standardem rozpoznań w periodontologii. Każde rozpoznanie periodontitis zapisujesz jako stadium + zasięg + stopień, na przykład „periodontitis uogólnione, stadium III, stopień C”. Na LDEK to jeden z najpewniejszych tematów działu, bo CEM pyta o konkretne liczby i o różnicę między „starą” a „nową” klasyfikacją. Cały dział ma 20 pytań z 200; ogólny obraz znajdziesz w artykule o periodontologii na LDEK.
Cztery grupy klasyfikacji
Klasyfikacja obejmuje zdrowie przyzębia i choroby dziąseł, periodontitis, inne stany wpływające na przyzębie oraz choroby i stany okołowszczepowe. Ważna zmiana wobec klasyfikacji Armitage'a z 1999 r.: periodontitis ma teraz trzy formy (martwicze choroby przyzębia, periodontitis jako objaw chorób ogólnych i „periodontitis” ze stadium i stopniem). Dawne postacie przewlekłe i agresywne połączono w jedną kategorię.
W klasyfikacji 2017 nie ma periodontitis „przewlekłego” ani „agresywnego”. Jeśli w pytaniu o aktualną klasyfikację pojawia się „agresywne”, to dystraktor. Odpowiednikiem bywa stopień C, często ze wzorcem trzonowcowo-siekaczowym. Starsze klucze CEM mogą jednak używać starych nazw, więc rozpoznawaj je także.
Zdrowie i zapalenie dziąseł
| Sytuacja | PD | BOP |
|---|---|---|
| nienaruszone przyzębie | do 3 mm | poniżej 10% |
| zredukowane przyzębie u pacjenta bez periodontitis (recesja, wydłużenie korony) | do 3 mm | poniżej 10% |
| pacjent po skutecznym leczeniu periodontitis (stabilny) | do 4 mm | poniżej 10% |
Zapalenie dziąseł związane z biofilmem to BOP co najmniej 10%: miejscowe 10–30%, uogólnione powyżej 30%. Pacjent po leczeniu periodontitis z PD do 4 mm bez BOP jest „stabilnym pacjentem z periodontitis”, a nie „zdrowym”: rozpoznanie zostaje, zmienia się tylko jego status. Jeśli taki pacjent ma BOP 18% przy PD do 3 mm, to zapalenie dziąseł u pacjenta z periodontitis, a nie nawrót periodontitis.
Zdrowie przyzębia to BOP poniżej 10% i PD do 3 mm. Zapalenie dziąseł to BOP od 10%.
Dla której z wymienionych chorób układowych istnieją dowody z badań interwencyjnych na korzystny wpływ leczenia niechirurgicznego zapalenia przyzębia na jej typowe markery?
Leczenie niechirurgiczne periodontitis poprawia HbA1c w cukrzycy typu 2; dla chorób sercowo-naczyniowych dowody są pośrednie.
Pytania z publicznej bazy CEM, odpowiedzi i wyjaśnienia opracował zespół zdajLEK.
Kiedy w ogóle jest periodontitis?
Definicja przypadku: międzyzębowy CAL (utrata przyczepu klinicznego) przy co najmniej dwóch niesąsiadujących zębach albo CAL co najmniej 3 mm z PD powyżej 3 mm od strony policzkowej lub językowej przy co najmniej dwóch zębach, bez innej przyczyny.
Słowo „niesąsiadujących” jest kluczowe. Utrata przyczepu tylko między dwoma sąsiednimi zębami (np. po ekstrakcji ósemki przy siódemce) nie spełnia definicji.
Stadia: ciężkość i złożoność
Stadium opisuje ciężkość choroby i złożoność leczenia. Ustala się je według najgorszego miejsca.
| I | II | III | IV | |
|---|---|---|---|---|
| CAL międzyzębowy | 1–2 mm | 3–4 mm | co najmniej 5 mm | co najmniej 5 mm |
| utrata kości w RTG | poniżej 15% | 15–33% | do 1/3 środkowej korzenia i dalej | jak III |
| zęby utracone z powodu periodontitis | 0 | 0 | do 4 | 5 lub więcej |
| złożoność | PD do 4 mm, zanik poziomy | PD do 5 mm, zanik poziomy | PD co najmniej 6 mm, pionowy ubytek co najmniej 3 mm, furkacja II–III | jak III plus potrzeba kompleksowej rehabilitacji (np. poniżej 20 zębów, ruchomość co najmniej II stopnia) |
Każdy z czynników złożoności może podnieść stadium (np. furkacja klasy II przy CAL 4 mm podnosi stadium II do III).
1–2, 3–4, 5 i więcej dla CAL; 15 i 33 dla utraty kości; 4 i 5 dla zębów (III do 4, IV od 5).
Do stadium liczą się tylko zęby utracone z powodu periodontitis. Zęby usunięte z powodu próchnicy, urazu czy ortodoncji go nie podnoszą.
Zasięg
Zasięg to odsetek zajętych zębów: miejscowe poniżej 30% zębów, uogólnione co najmniej 30%, a wzorzec trzonowcowo-siekaczowy dotyczy zmian ograniczonych do pierwszych trzonowców i siekaczy (odpowiednik dawnego miejscowego agresywnego, zwykle stopień C). W klasyfikacji 1999 granica miejscowego przewlekłego wynosiła do 30% miejsc, a nie zębów.
Stopnie: tempo postępu i ryzyko
Stopień opisuje szybkość postępu choroby i czynniki ryzyka.
| Kryterium | A (wolny) | B (umiarkowany) | C (szybki) |
|---|---|---|---|
| dowód bezpośredni: utrata przyczepu/kości w 5 lat | brak | poniżej 2 mm | co najmniej 2 mm |
| utrata kości (% korzenia) / wiek pacjenta | poniżej 0,25 | 0,25–1,0 | powyżej 1,0 |
| palenie | niepalący | poniżej 10 papierosów/dobę | co najmniej 10 papierosów/dobę |
| cukrzyca | brak | HbA1c poniżej 7% | HbA1c co najmniej 7% |
10 i 7, siódemka zamyka C: 10 papierosów dziennie i HbA1c 7%.
Zasada: zaczynasz od stopnia B, a dowody (bezpośrednie, potem pośrednie) i modyfikatory mogą go zmienić. Cukrzyca jest modyfikatorem stopnia, a nie „periodontitis jako objawem chorób ogólnych”. Do tej grupy należą rzadkie schorzenia (zaburzenia neutrofili, tkanki łącznej; np. zespół Papillon-Lefèvre'a, zespół Downa).
Przykłady obliczeń
30-latek, nie pali, bez cukrzycy; przy zębie 46 utrata kości 45% długości korzenia. 45/30 = 1,5, czyli powyżej 1,0, stopień C.
64-latka, najgorsza utrata kości 30%, umiarkowana ilość płytki, nie pali, cukrzyca z HbA1c 6,4%. 30/64 ≈ 0,47, czyli B; HbA1c poniżej 7% nie podnosi do C, więc stopień B.
35-latek pali 15 papierosów dziennie, CAL do 6 mm, PD do 7 mm, nie stracił zębów, zajęte 60% zębów, utrata kości 40% przy 46. Zapis: periodontitis uogólnione, stadium III, stopień C (40/35 powyżej 1,0 oraz palenie co najmniej 10 dziennie).
Pozostałe stany
- Martwicze choroby przyzębia (NG, NP, NS) to osobna forma: martwica brodawek, ból i fetor. Postacie zależą od stanu gospodarza (np. HIV z CD4 poniżej 200/mm³, niedożywienie, palenie, stres).
- Ropnie przyzębia dzieli się według tego, czy pacjent ma periodontitis, czy nie (np. wtłoczenie ciała obcego).
- Zmiany endo-perio ocenia się według tego, czy korzeń jest uszkodzony i czy pacjent ma periodontitis, a nie według dawnego podziału Simona.
- Recesje opisuje się według Cairo (RT1–3), a nie Millera.
- Periimplantitis bez danych wyjściowych: krwawienie lub ropa, PD co najmniej 6 mm i poziom kości co najmniej 3 mm dowierzchołkowo od najbardziej dokoronowej części śródkostnej implantu.
- W klasyfikacji 2017 „szerokość biologiczną” zastąpiono nazwą przyczep naddziąsłowy.
Szybko postępująca, miejscowa utrata kości z „pływającym” zębem, bez adekwatnej ilości płytki, wymaga wykluczenia nowotworu (biopsja, RTG/CBCT).
Co zmieniło się względem 1999 r.?
| Element | 1999 (Armitage) | 2017 (AAP/EFP) |
|---|---|---|
| postacie periodontitis | przewlekłe i agresywne | jedna kategoria: stadium + stopień |
| ciężkość | łagodne, umiarkowane, ciężkie | stadia I–IV |
| tempo i ryzyko | brak | stopnie A–C |
| martwicze | NUG, NUP | NG, NP, NS |
| zdrowie przyzębia | niezdefiniowane | zdefiniowane (BOP poniżej 10%) |
| choroby okołowszczepowe | brak | nowa grupa |
Klasyfikacja wskazuje też na plan leczenia: stopień i stadium decydują o zakresie terapii (więcej w kursie, lekcja 6 periodontologii, leczenie według wytycznych EFP S3). Przy okazji przyzębia pamiętaj o osteonekrozie szczęk: zobacz MRONJ na LDEK. Zakres pytań z działu: pytania z periodontologii z bazy CEM z wyjaśnieniami.
Najczęściej zadawane pytania
Jak zapisuje się rozpoznanie periodontitis?
Jako stadium (I–IV), zasięg (miejscowe, uogólnione lub wzorzec trzonowcowo-siekaczowy) i stopień (A–C), np. „periodontitis uogólnione, stadium III, stopień C”.
Czym różni się stadium od stopnia?
Stadium opisuje ciężkość choroby i złożoność leczenia (CAL, utrata kości, utracone zęby, furkacje). Stopień opisuje tempo postępu i ryzyko (utrata kości do wieku, palenie, cukrzyca).
Kiedy periodontitis ma stopień C?
Gdy utrata kości w stosunku do wieku przekracza 1,0, gdy w ciągu 5 lat stracono co najmniej 2 mm przyczepu, albo gdy pacjent pali co najmniej 10 papierosów dziennie lub ma cukrzycę z HbA1c co najmniej 7%.
Ile zębów trzeba stracić, by rozpoznać stadium IV?
Pięć lub więcej z powodu periodontitis (albo potrzebna jest kompleksowa rehabilitacja, np. gdy zostaje poniżej 20 zębów). Stadium III obejmuje utratę do 4 zębów.
Czy w nowej klasyfikacji istnieje periodontitis agresywne?
Nie. Postacie przewlekłą i agresywną połączono w jedną kategorię, a szybki przebieg opisuje stopień C.
1/2 Badania epidemiologiczne przeprowadzone w Polsce w 2012 roku wykazały odsetek osób z CPI 4 na poziomie:
CPI 4 (kieszonka ≥ 6 mm) dotyczy w Polsce tylko kilku procent dorosłych, a CPI 2–3 (kamień, płytkie kieszonki) jest znacznie częstsze.
2/2 Do chorób języka nie należy:
Choroby języka: język geograficzny, pofałdowany, czarny włochaty, środkowe romboidalne zapalenie języka. Zapalenie języka Huntera (Möllera-Huntera) to objaw niedokrwistości z niedoboru witaminy B12 — zmiana w przebiegu choroby ogólnej, a nie samodzielna choroba języka.
W kursie do LDEK masz 3 179 takich pytań z omówieniem każdej odpowiedzi — a błędne same wracają w powtórkach, aż je zapamiętasz.
Wypróbuj kurs za darmo — lekcja demoPytania z publicznej bazy CEM, odpowiedzi i wyjaśnienia opracował zespół zdajLEK.
Cztery główne grupy klasyfikacji
- Zdrowie przyzębia, choroby i stany dziąseł — zdrowie, zapalenie dziąseł związane z biofilmem, choroby dziąseł niezwiązane z biofilmem.
- Periodontitis — trzy formy: martwicze choroby przyzębia, periodontitis jako objaw chorób ogólnych, periodontitis (opisywane stadium i stopniem).
- Inne stany wpływające na przyzębie — choroby ogólne wpływające na tkanki przyzębia, ropnie przyzębia, zmiany endo-perio, deformacje i stany mukogingiwalne, urazowe obciążenie zgryzowe, czynniki związane z zębem i uzupełnieniami.
- Choroby i stany okołowszczepowe — zdrowie, zapalenie błony śluzowej (mucositis), periimplantitis, niedobory tkanek miękkich i twardych.
W klasyfikacji 2017 periodontitis ma trzy formy: martwicze, jako objaw chorób ogólnych i „periodontitis” (z oceną stadium i stopnia). Dawne przewlekłe i agresywne połączono w jedną kategorię.
- Dlaczego zmieniono klasyfikację z 1999
- Zdrowie przyzębia — definicje przypadku
- Zdrowie kliniczne a zdrowie histologiczne
- Zapalenie dziąseł związane z biofilmem — definicja
- … i 45 kolejnych fiszek w tej lekcji
Ucz się do LDEK z planem, a nie z chaosu
- Plan dzień po dniu do daty Twojego egzaminu — wiesz, co zrobić dziś.
- 148 lekcji w krótkich fiszkach, ułożonych pod rozkład pytań na egzaminie.
- 3 179 pytań z bazy CEM z wyjaśnieniem każdej odpowiedzi.
- Powtórki, które same wracają z tym, czego jeszcze nie umiesz.
Demo bez rejestracji. Płacisz raz — za 30, 90, 180 albo 360 dni. Bez umowy i automatycznych pobrań.
Artykuł ma charakter edukacyjny i przygotowuje do egzaminu. Przepisy i wytyczne sprawdzaliśmy w dniu publikacji — przed egzaminem upewnij się w źródłach CEM. Widzisz błąd? Napisz: kontakt.
Czytaj dalej
Powtórka do LDEK
Periodontologia na LDEK — 20 pytań: przyzębie i błona śluzowa
Periodontologia na LDEK to 20 pytań z 200. Które tematy wracają najczęściej: klasyfikacja 2017, wskaźniki, błona…
5 min czytania
Powtórka do LDEK
Zmiany przednowotworowe jamy ustnej — leukoplakia i liszaj
Leukoplakia, erytroplakia i liszaj płaski na LDEK: zaburzenia potencjalnie złośliwe wg WHO, ryzyko przemiany…
6 min czytania
Powtórka do LDEK
Chirurgia stomatologiczna na LDEK — 25 pytań w skrócie
Chirurgia stomatologiczna na LDEK to 25 pytań z 200. Które tematy dominują: guzy, farmakologia, zakażenia, torbiele…
7 min czytania
Powtórka do LDEK
Choroby miazgi na LDEK — klasyfikacja i leczenie
Choroby miazgi na LDEK: odwracalne i nieodwracalne zapalenie, klasyfikacja polska i AAE, polip, martwica, resorpcja…
9 min czytania