Periodontologia na LDEK — 20 pytań: przyzębie i błona śluzowa

Periodontologia na LDEK to 20 pytań z 200 (10% testu, rozporządzenie MZ, Dz.U. 2025 poz. 1132, § 2), a w ramach tego działu mieszczą się nie tylko choroby przyzębia, ale też choroby błony śluzowej jamy ustnej. To dla wielu zdających zaskoczenie: nasze zestawienie pytań z publicznych baz CEM pokazuje, że błona śluzowa zajmuje w tym dziale co najmniej tyle miejsca co samo przyzębie. Poniżej znajdziesz mapę działu, najczęstsze tematy i sposób nauki.

Co wraca najczęściej?

Przejrzeliśmy 310 pytań z periodontologii z naszego zestawu i policzyliśmy, w ilu pada dane hasło w treści pytania lub odpowiedziach. Hasła się nakładają, więc liczby są orientacyjne.

Wniosek: w pytaniach o przyzębie liczą się liczby i klasyfikacje, a w pytaniach o błonę śluzową rozpoznawanie obrazu po kilku słowach kluczowych. Liczby z naszego zestawu pokazują proporcje, nie oficjalny rozkład tematów na egzaminie.

Mapa działu

Badanie i wskaźniki

• CAL liczy się od granicy szkliwno-cementowej do dna kieszeni: CAL = PD + recesja. Jako jedyny odróżnia zapalenie dziąseł od periodontitis. Kieszeń 5 mm przy obrzękniętym dziąśle i CAL = 0 to kieszeń rzekoma.
• Sondowanie: siła około 0,25 N, 6 punktów na ząb.
• CPITN: 0 zdrowie, 1 krwawienie, 2 kamień lub nawisy, 3 kieszeń 4–5 mm, 4 kieszeń co najmniej 6 mm; 6 sekstantów, wpisujesz najwyższy kod.
• Furkacje: Hamp (3 stopnie, poziomo) i Glickman (4 klasy). Badasz sondą Nabersa.
• Ruchomość zębów: stopnie I–III, ruch pionowy zawsze najwyższy.
• Recesje: Miller (I–IV) i Cairo (RT1–3); o rokowaniu decyduje tkanka międzyzębowa, nie głębokość recesji.

Klasyfikacja 2017

Najpewniejszy temat działu. Zapis „stadium + zasięg + stopień”, BOP poniżej 10% jako zdrowie, stadia I–IV (CAL, utrata kości, utracone zęby), stopnie A–C (utrata kości do wieku, palenie, HbA1c). Szczegóły: klasyfikacja chorób przyzębia 2017.

Leczenie według EFP S3

Cztery etapy: I higiena, motywacja, czynniki ryzyka (palenie, cukrzyca), II oczyszczanie poddziąsłowe, III miejsca niereagujące (powtórne oczyszczanie lub chirurgia przy PD co najmniej 6 mm), IV terapia podtrzymująca co 3–12 miesięcy. Cel po reewaluacji: PD do 4 mm bez BOP.

Kirety Gracey: 1/2 i 3/4 zęby przednie, 7/8 i 9/10 powierzchnie policzkowe i językowe zębów bocznych, 11/12 mezjalne, 13/14 dystalne. Kireta uniwersalna ma dwie krawędzie tnące, Gracey jedną.

Choroby błony śluzowej

Tu dział jest „obrazkowy”. Kilka skojarzeń, które powtarzają się w pytaniach:

• ściera się to kandydoza rzekomobłoniasta albo oparzenie, nie ściera się to rogowacenie (leukoplakia, liszaj),
• znika po rozciągnięciu to leukoedema,
• prążki Wickhama, symetrycznie na policzkach to liszaj płaski,
• IgG „siatką” międzykomórkowo to pęcherzyca, linijnie wzdłuż błony podstawnej to pemfigoid,
• krwiste strupy na wargach i zmiany tarczowate to rumień wielopostaciowy (najczęściej po HSV), a reakcja na leki to SJS/TEN.

Zaburzenia potencjalnie złośliwe (leukoplakia, erytroplakia, liszaj) opisujemy w artykule o zmianach przednowotworowych jamy ustnej. Raka z perspektywy chirurgii znajdziesz w tekście o raku jamy ustnej na LDEK.

Etiopatogeneza: co trzeba wiedzieć o bakteriach i zapaleniu

Dziś periodontitis opisuje się jako chorobę dysbiozy: polimikrobowy biofilm i nadmierna odpowiedź zapalna gospodarza, a nie zakażenie jednym gatunkiem. W pytaniach wracają trzy fakty:

• kompleks czerwony tworzą Porphyromonas gingivalis, Tannerella forsythia i Treponema denticola (mnemonik „PTT”: trzy litery P-T-T);
• Aggregatibacter actinomycetemcomitans wytwarza leukotoksynę niszczącą neutrofile i wiąże się z wczesnym periodontitis o wzorcu trzonowcowo-siekaczowym;
• w zapaleniu dziąseł w ciąży i w okresie pokwitania wzrasta odsetek Prevotella intermedia, bo hormony płciowe są dla niej czynnikiem wzrostu.

Eksperyment Löego pokazał, że brak higieny prowadzi do zapalenia dziąseł w ciągu 2–3 tygodni, a przywrócenie higieny leczy je w około tydzień. To dowód przyczynowej roli płytki i odwracalności zapalenia dziąseł. Kamień nie jest bezpośrednią przyczyną zapalenia, tylko czynnikiem retencyjnym płytki.

Zapalenie dziąseł, które nie wynika tylko z płytki

Chirurgia przyzębia: kiedy i jaka?

Chirurgia jest etapem III leczenia, po reewaluacji, gdy w miejscach niereagujących utrzymują się kieszenie co najmniej 6 mm. Krytyczna głębokość sondowania, poniżej której zabieg powoduje utratę przyczepu, to około 2,9 mm dla oczyszczania poddziąsłowego i około 4,2 mm dla płata Widmana.

Najlepsze rokowanie regeneracji ma wąski, głęboki ubytek trójścienny; najgorsze jednościenny. Najczęstszym ubytkiem dwuściennym jest krater międzyzębowy. Kiretaż zamknięty jako samodzielny zabieg uznaje się dziś za zbędny: zastąpiło go oczyszczanie poddziąsłowe, a przy głębokich kieszeniach chirurgia.

Jak uczyć się periodontologii?

1. Zacznij od klasyfikacji 2017 i przepisz własnoręcznie tabelę stadiów i stopni, bo to największy „pewniak z liczb”.
2. Wskaźniki i badanie (CAL, CPITN, Hamp, Glickman, Miller, Cairo) uczysz się w parach: nazwa, liczba, jedno skojarzenie.
3. Błonę śluzową uczysz się tabelami różnicowymi: zmiany białe, czerwone, pęcherzowe, owrzodzenia. Przy każdym obrazie zadaj sobie pytanie, które słowo kluczowe go zdradza.
4. Pułapki starych kluczy: „agresywne”, „kiretaż zamknięty”, „stan przednowotworowy” — rozpoznawaj je, ale w pytaniu o aktualną wiedzę wybieraj nowe nazewnictwo.
5. Pytania na końcu: pytania z periodontologii z bazy CEM z wyjaśnieniami.

W kursie zdajLEK periodontologia to 17 lekcji: od badania i etiopatogenezy, przez klasyfikację i leczenie, po choroby błony śluzowej oraz lekcję powtórkową z tabelami i pułapkami.