Stany nagłe u dzieci na LEK — drgawki, odwodnienie, BLS

19 października 2026 · 9 min czytania · Zespół zdajLEK

Spis treści

Jak ocenić ciężko chore dziecko?
BLS i PLS — algorytm resuscytacji dziecka
Zadławienie
Wstrząs i sepsa u dzieci
Odwodnienie dziecka i nawadnianie
Drgawki gorączkowe i stan padaczkowy
Zatrucia i połknięte ciała obce
Jak powtarzać stany nagłe?
Najczęściej zadawane pytania

Stany nagłe u dzieci na LEK to cztery powtarzalne bloki: ocena ABCDE i normy parametrów życiowych, resuscytacja dzieci (PLS według ERC 2025), zadławienie oraz wstrząs i sepsa. Do tego dochodzą pytania o drgawki gorączkowe, stan padaczkowy i nawadnianie przy biegunce. Wspólny mianownik: u dziecka zatrzymanie krążenia jest zwykle wtórne do niedotlenienia lub wstrząsu, więc kolejność działań zaczyna się zawsze od dróg oddechowych i wentylacji.

Jak ocenić ciężko chore dziecko?

Zacznij od trójkąta oceny pediatrycznej: wygląd (najważniejszy element), praca oddechowa i krążenie skórne. Potem schemat ABCDE, w którym od razu leczysz każdy znaleziony problem.

A: u niemowlęcia głowa w pozycji neutralnej (duża potylica sama zgina szyję), u starszego dziecka lekkie odgięcie.
B: SpO2 docelowo 94–98%. Zwolnienie oddechu u męczącego się dziecka to objaw przedagonalny, a nie poprawa.
C: czas powrotu kapilarnego powinien wynosić najwyżej 2 sekundy.
D: skala AVPU i obowiązkowo glikemia.
E: rozbierz dziecko (plamica, urazy, oparzenia).

Orientacyjne normy spoczynkowe, które warto znać, bo CEM podaje w treści same liczby i każe ocenić, czy są nieprawidłowe:

Wiek	Oddechy/min	Tętno/min	Minimalne ciśnienie skurczowe
poniżej 1. roku życia	30–40	110–160	ok. 70 mm Hg
1–2 lata	25–35	100–150	70 + 2 × wiek
2–5 lat	25–30	95–140	70 + 2 × wiek
5–12 lat	20–25	80–120	70 + 2 × wiek (do 10. roku życia)
powyżej 12 lat	15–20	60–100	ok. 90 mm Hg

Dolną granicę ciśnienia skurczowego u dzieci 1–10 lat wyznacza wzór 70 + 2 × wiek (w latach). Orientacyjną masę dziecka (1–10 lat) liczysz jako (wiek + 4) × 2 kg.

Pewniak na egzamin

U dziecka bradykardia jest najczęściej skutkiem niedotlenienia. Pierwsze leczenie to tlen i wentylacja workiem, a nie atropina.

BLS i PLS — algorytm resuscytacji dziecka

Bezpieczeństwo, ocena reakcji, wezwanie pomocy (112 na głośniku, według ERC 2025 od razu, jeśli masz telefon).
Udrożnij drogi oddechowe i oceń oddech do 10 sekund.
5 oddechów ratowniczych.
Brak oznak życia: uciśnięcia w stosunku 15 : 2 (personel medyczny i ratownik przeszkolony w PLS), 100–120 uciśnięć na minutę, głębokość co najmniej 1/3 wymiaru przednio-tylnego klatki.
U niemowląt uciskasz techniką dwóch kciuków z objęciem klatki piersiowej.

Pułapka

Starsze algorytmy kazały samotnemu ratownikowi uciskać klatkę niemowlęcia dwoma palcami, a do telefonu sięgać po około minucie RKO. Według ERC 2025 dzwonisz od razu (jeśli masz telefon), a technika dwóch kciuków dotyczy każdego ratownika.

Rytmy:

Asystolia i PEA (najczęstsze u dzieci): RKO, adrenalina 10 µg/kg dożylnie lub doszpikowo jak najszybciej, potem co 4 minuty. Defibrylacja jest wtedy przeciwwskazana.
VF i częstoskurcz komorowy bez tętna: wyładowanie 4 J/kg, po trzecim wyładowaniu adrenalina 10 µg/kg i amiodaron 5 mg/kg.
Brak dostępu dożylnego: dostęp doszpikowy (bliższa nasada piszczeli), nie dotchawiczy.

Pewniak na egzamin

Liczby do zapamiętania: 5 oddechów, 15 : 2, 100–120/min, 1/3 klatki, adrenalina 10 µg/kg co 4 minuty, 4 J/kg, amiodaron 5 mg/kg, bolus płynu 10 ml/kg.

Sposób na zapamiętanie

„Pięć na start.” Dziecko (i topielec) dostaje 5 oddechów, zanim zaczniesz uciskać klatkę.

Po powrocie krążenia dążysz do SpO2 94–98%, normokapnii, normoglikemii i unikasz gorączki. Przyczyn odwracalnych szukaj według 4H i 4T, pamiętając o hipoksji i hipoglikemii. Noworodka tuż po porodzie resuscytujesz w stosunku 3 : 1 (zobacz Neonatologia na LEK), a algorytmy dla dorosłych opisujemy w artykule Resuscytacja według ERC 2025.

Sprawdź sięPytanie z bazy CEM do tego tematu

Do objawów mukowiscydozy zalicza się:

Pytania z publicznej bazy CEM, odpowiedzi i wyjaśnienia opracował zespół zdajLEK.

Zadławienie

Najpierw oceń, czy kaszel jest efektywny. Przy kaszlu efektywnym nie interweniujesz. Przy nieefektywnym u przytomnego dziecka:

niemowlę: 5 uderzeń w okolicę międzyłopatkową, potem 5 uciśnięć klatki piersiowej (naprzemiennie),
dziecko powyżej 1. roku życia: 5 uderzeń w plecy, potem 5 uciśnięć nadbrzusza (rękoczyn Heimlicha).
Dziecko traci przytomność: 5 oddechów ratowniczych, potem RKO 15 : 2; ciało obce usuwasz tylko wtedy, gdy je widzisz.

Pułapka

Rękoczyn Heimlicha u niemowlęcia to zawsze zła odpowiedź (ryzyko uszkodzenia narządów jamy brzusznej). Niemowlę: plecy i klatka piersiowa. Dziecko powyżej roku: plecy i nadbrzusze.

Wstrząs i sepsa u dzieci

U dzieci długo występuje wstrząs wyrównany: tachykardia, czas powrotu kapilarnego powyżej 2 sekund, chłodne kończyny, a ciśnienie nadal prawidłowe. Hipotensja jest objawem późnym.

Pułapka

„Ciśnienie prawidłowe, tętno 180/min, powrót kapilarny 4 s” to wstrząs wyrównany. Prawidłowe ciśnienie nie wyklucza wstrząsu u dziecka.

Płyny: bolus 10 ml/kg zbilansowanego krystaloidu z oceną po każdym bolusie (starsze pytania miały 20 ml/kg).
Sepsa: od 2024 r. definiują ją kryteria Phoenix (podejrzenie zakażenia i dysfunkcja narządów, wynik co najmniej 2 punkty). SIRS i „ciężka sepsa” są już nieaktualne.
Antybiotyk: we wstrząsie septycznym w ciągu godziny; gorączka z plamicą to ceftriakson lub cefotaksym natychmiast.
Wstrząs oporny na płyny: adrenalina lub noradrenalina, nie dopamina.

Przypadek z egzaminu

2-latek z gorączką 40 °C, wybroczynami na nogach, tętnem 190/min, powrotem kapilarnym 5 s i prawidłowym ciśnieniem. Co najpierw? Odpowiedź: tlen, dostęp dożylny lub doszpikowy, cefalosporyna III generacji natychmiast i bolus 10 ml/kg z ponowną oceną. Nie czekasz na nakłucie lędźwiowe ani tomografię.

Odwodnienie dziecka i nawadnianie

Najbardziej wiarygodne objawy odwodnienia to wydłużony czas powrotu kapilarnego, zmniejszone napięcie skóry i głęboki oddech (kwasica). Ocena stopnia: poniżej 3% utraty masy brak lub minimalne, 3–8% łagodne do umiarkowanego, od 9% ciężkie.

Pierwszy wybór: doustny płyn nawadniający o zmniejszonej osmolarności (według ESPGHAN sód 60 mmol/l), 50–100 ml/kg w ciągu 3–4 godzin, małymi porcjami (np. 5 ml co 1–2 minuty), także gdy dziecko wymiotuje. Przy odmowie picia przez zgłębnik nosowo-żołądkowy.
Dożylnie: wstrząs, zaburzenia świadomości, niepowodzenie nawadniania doustnego.
Żywienie: karmienie piersią nie jest przerywane, a zwykła dieta wraca po 4–6 godzinach nawadniania.

Pułapka

„Cola i sucharki” albo rozcieńczony sok w biegunce to błąd: napoje słodzone mają za dużo cukru i za mało sodu i nasilają biegunkę.

Drgawki gorączkowe i stan padaczkowy

Drgawki gorączkowe dotyczą dzieci w wieku 6 miesięcy – 5 lat, z gorączką, bez zakażenia OUN. Dzielimy je na proste i złożone:

	Proste	Złożone
Typ napadu	uogólniony	ogniskowy
Czas	poniżej 15 minut	co najmniej 15 minut
Nawrót w ciągu 24 godzin	nie	tak

Wystarczy jedna cecha z prawej kolumny, aby drgawki były złożone. Po prostych drgawkach szukasz źródła gorączki, a nie wykonujesz rutynowo EEG ani neuroobrazowania. Nakłucie lędźwiowe wykonujesz przy objawach oponowych lub podejrzeniu zakażenia OUN. Leki przeciwgorączkowe nie zapobiegają nawrotom, a przewlekłego leczenia przeciwpadaczkowego po prostych drgawkach nie stosujesz. Nawroty dotyczą ok. 30% dzieci, a ryzyko późniejszej padaczki wynosi ok. 1–2%. Szczepień nie przerywasz.

Stan padaczkowy rozpoznajesz, gdy napad trwa co najmniej 5 minut. Najpierw zawsze glikemia; bez dostępu dożylnego podajesz midazolam podpoliczkowo (0,3 mg/kg) albo diazepam doodbytniczo. Benzodiazepinę podajesz maksymalnie dwa razy, potem lek II rzutu (lewetyracetam, walproinian lub fenytoina).

Zatrucia i połknięte ciała obce

Zatrucia u dzieci mają dwa szczyty: 1–5 lat (przypadkowe, małe ilości, leki rodziców i środki czystości) i nastolatki (zamierzone, często kilka substancji). Zasady ogólne:

ABCDE, glikemia, ustalenie co, ile i kiedy, kontakt z ośrodkiem toksykologicznym; zakładasz najgorszy scenariusz (maksymalna możliwa dawka na kilogram).
Nie wywołujesz wymiotów. Płukanie żołądka u dzieci praktycznie się nie stosuje.
Węgiel aktywowany (ok. 1 g/kg, maksymalnie 50 g) najlepiej w ciągu godziny i tylko przy zabezpieczonych drogach oddechowych. Nie wiąże żelaza, litu, alkoholi, kwasów i zasad ani węglowodorów.
U nastolatka po próbie samobójczej zawsze oznaczasz paracetamol, nawet gdy nie ma objawów (stężenie po 4 godzinach, nomogram, N-acetylocysteina).

Sposób na zapamiętanie

Czego węgiel nie wiąże? „Żelazny Lit pije Alkohol, Żre i Benzynę tankuje”: żelazo, lit, alkohole, środki żrące, benzyna i inne węglowodory.

Sytuacja	Postępowanie
Środek żrący (ług, kwas)	bez wymiotów, bez neutralizacji i bez węgla; przy ślinieniu, dysfagii lub stridorze endoskopia w ciągu 12–24 godzin. Brak zmian w ustach nie wyklucza oparzenia przełyku
Bateria guzikowa w przełyku	endoskopowe usunięcie natychmiast, najlepiej w ciągu 2 godzin, także bez objawów. W RTG podwójny kontur („halo”) odróżnia ją od monety
Kilka magnesów	pilna konsultacja chirurgiczna lub endoskopowa (ryzyko przetok i perforacji)
Moneta w przełyku bez objawów	zwykle endoskopia w ciągu doby; z objawami pilnie
Jedna tabletka pochodnej sulfonylomocznika, metadonu lub TLPD	wielogodzinna obserwacja w szpitalu (opóźniona hipoglikemia, depresja oddechu, zaburzenia rytmu)

Przypadek z egzaminu

2-letni chłopiec 40 minut temu połknął „coś okrągłego” z pilota. Jest w dobrym stanie, je i nie ślini się. RTG: okrągły cień ok. 20 mm na wysokości górnego odcinka przełyku z podwójnym konturem. Co robisz? A. obserwacja w domu i kontrola stolca, B. kontrolne RTG za 24 godziny, C. pilne endoskopowe usunięcie, D. wywołanie wymiotów, E. podanie węgla aktywowanego. Odpowiedź: C. Bateria w przełyku w ciągu ok. 2 godzin powoduje martwicę ściany i grozi przetoką do aorty lub tchawicy. Brak objawów niczego nie zmienia. Moneta mogłaby poczekać, bateria nie.

Jak powtarzać stany nagłe?

Naucz się liczb z algorytmu PLS i kolejności ABCDE, potem rozwiąż pytania z bazy pytań CEM z pediatrii. Dział w całości przejdziesz według artykułu Pediatria na LEK, a stany nagłe u dorosłych znajdziesz w artykule Medycyna ratunkowa na LEK. W kursie zdajLEK ten zakres to lekcja Pediatria 13 — Stany nagłe w pediatrii oraz część o drgawkach z lekcji Pediatria 11.

Najczęściej zadawane pytania

Jaki jest stosunek uciśnięć do oddechów u dziecka?

U dziecka i niemowlęcia, gdy resuscytuje personel medyczny lub ratownik przeszkolony w PLS, stosunek wynosi 15 : 2 po pięciu początkowych oddechach ratowniczych. Dopuszczalne jest 30 : 2 u świadka nieprzeszkolonego, a u noworodka tuż po porodzie 3 : 1.

Jaką dawkę adrenaliny podaje się w zatrzymaniu krążenia u dziecka?

10 µg/kg (0,01 mg/kg) dożylnie lub doszpikowo, maksymalnie 1 mg, powtarzane co 4 minuty. W anafilaksji adrenalinę podaje się domięśniowo (0,01 mg/kg roztworu 1 mg/ml).

Czy po prostych drgawkach gorączkowych wykonuje się EEG?

Nie. Po prostych drgawkach gorączkowych i szybkim powrocie do normy nie wykonuje się rutynowo EEG ani neuroobrazowania. Szukasz źródła gorączki i edukujesz rodziców.

Co robić, gdy dziecko połknęło baterię guzikową?

Jeśli bateria jest w przełyku, usuwasz ją endoskopowo natychmiast, najlepiej w ciągu 2 godzin, nawet gdy dziecko nie ma objawów. Nie wywołujesz wymiotów. Bateria w żołądku u dziecka bez objawów zwykle wymaga tylko obserwacji i kontrolnego RTG.

Jak leczyć zadławienie u niemowlęcia?

Naprzemiennie 5 uderzeń w okolicę międzyłopatkową i 5 uciśnięć klatki piersiowej. Nie stosujesz uciśnięć nadbrzusza.

Ile płynu podaje się w bolusie u dziecka we wstrząsie?

10 ml/kg zbilansowanego krystaloidu, z oceną po każdym bolusie (tętno, powrót kapilarny, świadomość, wątroba, trzeszczenia nad płucami). Przy objawach przeciążenia płynami przerywasz bolusy.

Sprawdź się2 pytania z bazy CEM — rozwiąż teraz

1/2 Wskaż typowe cechy pseudohypoparatyroidyzmu:

2/2 Dziecko 10-letnie, u którego rok temu rozpoznano cukrzycę, w okresie niemowlęcym otrzymało pełne szczepienie podstawowe przeciwko WZW B. Rodzice pytają, czy w związku z rozpoznaniem cukrzycy dziecko wymaga ponownego szczepienia przeciwko WZW B. Wskaż prawidłową odpowiedź:

Pytania z publicznej bazy CEM, odpowiedzi i wyjaśnienia opracował zespół zdajLEK.

Fragment kursuLekcja „Pediatria 13 — Stany nagłe w pediatrii” · 67 fiszek · 49 pytań

Ocena ciężko chorego dziecka

Trójkąt oceny pediatrycznej

To szybka ocena „od drzwi”, w kilkanaście sekund, bez dotykania dziecka:

Wygląd (najważniejszy element): napięcie mięśni, kontakt z otoczeniem, czy da się dziecko uspokoić, spojrzenie, mowa/płacz.
Praca oddechowa: nieprawidłowe dźwięki (stridor, świst, chrząkanie), wciąganie międzyżebrzy, ruchy skrzydełek nosa, pozycja trójnogu, kiwanie głową.
Krążenie skórne: bladość, marmurkowatość, sinica.
Nieprawidłowy jeden element = dziecko potencjalnie ciężko chore; nieprawidłowe wszystkie trzy = niewydolność krążeniowo-oddechowa, działaj natychmiast.

Pewniak na egzamin

Najczulszym pojedynczym wskaźnikiem ciężkiego stanu dziecka jest wygląd (zachowanie, napięcie, kontakt). Apatyczne, „wiotkie” dziecko z gorączką to alarm, nawet przy prawidłowym ciśnieniu.

Schemat ABCDE u dziecka — A i B
Schemat ABCDE u dziecka — C, D, E
Normy parametrów życiowych u dzieci
Masa ciała, sprzęt i dawki w nagłych sytuacjach
… i 62 kolejnych fiszek w tej lekcji

zdajLEK

Ucz się do LEK z planem, a nie z chaosu

Plan dzień po dniu do daty Twojego egzaminu — wiesz, co zrobić dziś.
79 lekcji w krótkich fiszkach, ułożonych pod rozkład pytań na egzaminie.
3 021 pytań z bazy CEM z wyjaśnieniem każdej odpowiedzi.
Powtórki, które same wracają z tym, czego jeszcze nie umiesz.

Otwórz darmową lekcję demo Zobacz cennik — od 2,8 zł dziennie

Demo bez rejestracji. Płacisz raz — za 30, 90, 180 albo 360 dni. Bez umowy i automatycznych pobrań.

Artykuł ma charakter edukacyjny i przygotowuje do egzaminu. Przepisy i wytyczne sprawdzaliśmy w dniu publikacji — przed egzaminem upewnij się w źródłach CEM. Widzisz błąd? Napisz: kontakt.

Czytaj dalej

Powtórka do LEK Choroby zakaźne wieku dziecięcego na LEK — wysypki Odra, różyczka, ospa, rumień zakaźny, trzydniówka, płonica i mononukleoza na LEK: znaki rozpoznawcze, tabela różnicowa… 9 min czytania

Powtórka do LEK Neonatologia na LEK — Apgar, żółtaczka, wcześniak Neonatologia na LEK w pigułce: skala Apgar, resuscytacja noworodka, żółtaczki, RDS i przesiew noworodkowy. Z… 8 min czytania

Powtórka do LEK Pediatria na LEK — 29 pytań: najważniejsze tematy Pediatria na LEK to 29 pytań z 200. Które tematy padają najczęściej (infekcje, hematoonkologia, nerki… 8 min czytania

Powtórka do LEK Szczepienia na LEK — kalendarz szczepień i pułapki Kalendarz szczepień obowiązkowych dzieci według PSO 2026, prawdziwe i rzekome przeciwwskazania, NOP i to, co pada na… 8 min czytania