Zaloguj Zacznij za darmo

Astma i POChP na LEK — GINA, GOLD i różnicowanie

19 października 2026 · 7 min czytania · Zespół zdajLEK

Spis treści
  1. Jak interpretować spirometrię?
  2. Jak rozpoznajemy astmę?
  3. Astma — leczenie przewlekłe według GINA
  4. Zaostrzenie astmy — co robić?
  5. POChP — rozpoznanie i klasyfikacja GOLD
  6. POChP — leczenie
  7. Zaostrzenie POChP
  8. Co zmieniły wersje 2026?
  9. Astma czy POChP?
  10. Jak się tego uczyć?
  11. Najczęściej zadawane pytania

Astma i POChP na LEK to dwa tematy, które CEM zestawia ze sobą i rozdziela subtelnymi pułapkami: spirometria, schematy leczenia według GINA i GOLD oraz zasady postępowania w zaostrzeniu. Poniżej masz to, co trzeba umieć, zgodnie z GINA 2025, GOLD 2025 i standardem ERS/ATS 2022 interpretacji badań czynnościowych płuc.

Jak interpretować spirometrię?

Obturacja to obniżony stosunek FEV1/FVC (poniżej dolnej granicy normy; w POChP poniżej 0,7 po leku rozszerzającym), a ciężkość ocenia FEV1. Restrykcję potwierdza dopiero obniżona TLC — sama obniżona FVC jej nie dowodzi.

Próba rozkurczowa jest dodatnia przy wzroście FEV1 o ponad 12% i ponad 200 ml (według ERS/ATS 2022: ponad 10% wartości należnej). DLCO jest obniżona w rozedmie, a prawidłowa w astmie. Próba z metacholiną ma wartość wykluczającą: ujemna wyklucza astmę, dodatnia (spadek FEV1 o ≥ 20%) jej nie dowodzi.

Pułapka

Prawidłowa spirometria nie wyklucza astmy. Astma to zmienne objawy i zmienne ograniczenie przepływu powietrza, więc badanie między napadami może wyjść prawidłowo.

Przypadek z egzaminu

58-letni palacz (35 paczkolat) z przewlekłym kaszlem i dusznością wysiłkową. Spirometria po salbutamolu: FEV1/FVC 0,58, FEV1 62% wartości należnej, wzrost FEV1 po leku o 80 ml. Rozpoznanie? Odpowiedź: POChP, GOLD 2 (FEV1 50–79%). Wyjaśnienie: stosunek poniżej 0,7 po rozkurczu potwierdza obturację, a brak istotnej odwracalności przemawia za POChP, nie za astmą.

Jak rozpoznajemy astmę?

Rozpoznanie to typowe objawy plus udokumentowane zmienne ograniczenie przepływu w wydechu. U dorosłych potwierdza je co najmniej jedno z: dodatnia próba rozkurczowa (FEV1 powyżej 12% i 200 ml), dobowa zmienność PEF powyżej 10%, poprawa FEV1 po 4 tygodniach leczenia przeciwzapalnego, dodatnia próba prowokacyjna. Rozpoznanie potwierdzaj przed włączeniem ICS, bo u leczonego jest to trudniejsze.

FeNO i eozynofile we krwi są markerami zapalenia typu 2. Podwyższone FeNO wspiera rozpoznanie i przewiduje odpowiedź na ICS, ale samo astmy nie rozpoznaje (bywa wysokie w alergicznym nieżycie nosa, niskie u palaczy). Na krzywej przepływ–objętość obturacja obwodowa daje część wydechową „wklęsłą”, a stałe zwężenie górnych dróg oddechowych spłaszcza zarówno wdech, jak i wydech.

Sprawdź sięPytanie z bazy CEM do tego tematu

75-letnia kobieta w badaniu kontrolnym ma stężenie sodu w surowicy krwi wynoszące 132 mmol/l. Kobieta ta nie zgłasza żadnych dolegliwości i nie bierze żadnych leków. Wskaż właściwy sposób postępowania:

Pytania z publicznej bazy CEM, odpowiedzi i wyjaśnienia opracował zespół zdajLEK.

Astma — leczenie przewlekłe według GINA

Kontrolę oceniasz czterema pytaniami z ostatnich czterech tygodni: objawy dzienne lub lek doraźny częściej niż 2 razy w tygodniu, jakiekolwiek przebudzenie nocne, jakiekolwiek ograniczenie aktywności.

Najważniejsze zasady:

Pewniak na egzamin

Na pytanie „który lek jest lekiem doraźnym z wyboru w astmie” według GINA odpowiedzią jest ICS-formoterol, nie sam salbutamol. W starszych pytaniach CEM kluczem bywa jeszcze SABA, więc sprawdzaj, jak sformułowano pytanie.

Astma ciężka: najpierw technika inhalacji i przestrzeganie zaleceń, a dopiero potem leki biologiczne (omalizumab — IgE, przeciwciała anty-IL-5, dupilumab, tezepelumab). N-ERD to astma, polipy nosa i nadwrażliwość na NLPZ; bezpieczny jest paracetamol i inhibitory COX-2. W ciąży nie odstawiasz ICS, bo niekontrolowana astma groźniejsza jest niż leki.

Przypadek z egzaminu

24-letnia chora z astmą stosuje wyłącznie salbutamol, bo „tylko czasami ma duszność”, ale budzi się w nocy dwa razy w miesiącu. Co zmienisz? Odpowiedź: zamieniasz lek doraźny na niską dawkę ICS-formoterolu stosowaną doraźnie. Wyjaśnienie: nawet przy rzadkich objawach samo SABA zostawia zapalenie bez leczenia i zwiększa ryzyko ciężkiego zaostrzenia.

Zaostrzenie astmy — co robić?

Cechy zagrożenia życia: cicha klatka piersiowa, senność, sinica, bradykardia, normo- lub hiperkapnia w gazometrii (w napadzie powinna być hipokapnia).

Leczenie ciężkiego zaostrzenia: tlen (docelowa saturacja 93–95%), salbutamol z ipratropium, glikokortykosteroid systemowo, siarczan magnezu 2 g dożylnie. Nie stosuje się aminofiliny, leków uspokajających ani rutynowo antybiotyków i adrenaliny.

POChP — rozpoznanie i klasyfikacja GOLD

POChP rozpoznajesz przy FEV1/FVC < 0,7 po rozkurczu u chorego z czynnikami ryzyka (przede wszystkim palenie) i objawami. Stopnie spirometryczne GOLD 1–4 według FEV1 (≥ 80%, 50–79%, 30–49%, < 30% wartości należnej). Do wyboru leczenia służą grupy A, B, E; grupa E to co najmniej 2 zaostrzenia umiarkowane lub co najmniej 1 z hospitalizacją.

Sposób na zapamiętanie

FEV1 w GOLD: 80 – 50 – 30. Grupa E jak „exacerbation”.

Niedobór alfa-1-antytrypsyny podejrzewaj u młodego, niepalącego chorego z rozedmą dolnych płatów, z chorobą wątroby w wywiadzie; oznaczenie AAT zaleca się u każdego chorego z POChP.

POChP — leczenie

Domowe leczenie tlenem: PaO₂ ≤ 55 mm Hg (SaO₂ ≤ 88%) albo PaO₂ 55–60 mm Hg z sercem płucnym, obrzękami lub hematokrytem powyżej 55%; stosowane co najmniej 15 godzin na dobę.

Pułapka

POChP nie jest przeciwwskazaniem do kardioselektywnych beta-adrenolityków w nadciśnieniu czy niewydolności serca. Astma natomiast przeciwwskazuje nieselektywne beta-adrenolityki.

Zaostrzenie POChP

Pewniak na egzamin

Saturacja 88–92% w zaostrzeniu POChP kontra 93–95% w ciężkim zaostrzeniu astmy to pytanie, które CEM lubi zadawać obok siebie.

Pułapka

Starsze pytania CEM jako klucz w ciężkim napadzie podawały aminofilinę dożylnie. Według GINA jej się nie stosuje.

Leki rozszerzające oskrzela w POChP: LAMA silnie zmniejszają ryzyko zaostrzeń, LABA+LAMA działają skuteczniej niż każdy lek osobno, SABA/SAMA stosujesz doraźnie, a teofilina nie jest lekiem z wyboru. Antycholinergiki stosuj ostrożnie przy przeroście prostaty z zatrzymaniem moczu i jaskrze z wąskim kątem. ICS w POChP zwiększają ryzyko zapalenia płuc, więc przy nawracających zapaleniach płuc i eozynofilach poniżej 100/µl ich nie dodajesz.

Co zmieniły wersje 2026?

GINA 2026 (maj 2026) i GOLD 2026 (listopad 2025) już się ukazały, jednak wykaz źródeł CEM i nasz kurs opierają się na wydaniach 2025, a pytania w bazie są ułożone według wcześniejszych wersji. Z doniesień wynika, że GINA 2026 dopuszcza ICS-formoterol także w łagodnym zaostrzeniu zamiast SABA, dodaje opcję ICS-SABA jako leku doraźnego w ścieżce 2 i porządkuje wybór leku biologicznego. GOLD 2026 według źródeł pomocniczych obniża próg zaostrzeń: już jedno umiarkowane zaostrzenie w ostatnim roku zalicza chorego do grupy E (wcześniej wymagano co najmniej dwóch, albo jednego z hospitalizacją) i rozszerza miejsce leków biologicznych (dupilumab, mepolizumab) w POChP z eozynofilią. To informacje z opracowań wtórnych, więc pełne kryteria sprawdź w oryginalnych raportach. Na egzaminie analizuj sformułowanie pytania: „co najmniej 2 zaostrzenia” oznacza wersję 2025, a pytanie o dupilumab w POChP zakłada wersję nowszą.

Astma czy POChP?

CechaAstmaPOChP
Początekczęsto w dzieciństwiepo 40. roku życia, palacz
Objawyzmienne, napadowe, nocnepostępujące, stałe
Odwracalność obturacjidużaniepełna
DLCOprawidłowaobniżona w rozedmie
Zapalenietypu 2 (eozynofile, FeNO)neutrofilowe
Leczenie podstawoweICS (z formoterolem)LABA + LAMA

Cztery rzeczy, które mówią „astma”, a nie „POChP”: początek w młodym wieku, zmienność objawów (dobowa, sezonowa), atopia w wywiadzie i prawidłowa DLCO. Za POChP przemawiają: wiek > 40 lat, wywiad palenia, stałe objawy i niepełna odwracalność po leku rozszerzającym.

U części chorych współistnieją obie choroby i leczenie uwzględnia ICS.

Jak się tego uczyć?

Zacznij od spirometrii, potem rób dwa równoległe schematy (GINA i GOLD), a na końcu zaostrzenia i zestawienie różnic. W kursie zdajLEK to lekcja Pulmonologia 1. Pytania z bazy CEM z wyjaśnieniami są w dziale interna. Powiązane artykuły: zapalenie płuc, pediatria na LEK (astma u dzieci) oraz Interna na LEK.

Ile pytań z interny padnie na egzaminie, sprawdzisz w narzędziu rozkład pytań LEK, a swój poziom ocenisz w teście próbnym LEK.

Najczęściej zadawane pytania

Jaki lek jest lekiem doraźnym w astmie według GINA?

Niska dawka ICS-formoterolu. GINA nie zaleca leczenia samym SABA, a LABA bez ICS jest przeciwwskazany.

Jak rozpoznajemy POChP?

Przez spirometrię: FEV1/FVC poniżej 0,7 po leku rozszerzającym u chorego z czynnikami ryzyka (zwłaszcza palenie) i objawami. Ciężkość oceniasz stopniami GOLD 1–4 według FEV1.

Czym leczymy POChP w grupach B i E?

LABA + LAMA. ICS dołączasz przy eozynofilach ≥ 300/µl (rozważ od 100/µl) i zaostrzeniach, ale nigdy w monoterapii.

Jaka jest docelowa saturacja w zaostrzeniu POChP?

88–92%. W ciężkim zaostrzeniu astmy celujesz w 93–95%.

Kiedy stosuje się tlen domowy w POChP?

Przy PaO₂ ≤ 55 mm Hg (SaO₂ ≤ 88%) lub PaO₂ 55–60 mm Hg z sercem płucnym, obrzękami lub hematokrytem powyżej 55%, przez co najmniej 15 godzin na dobę.

Sprawdź się2 pytania z bazy CEM — rozwiąż teraz

1/2 W przewlekłej chorobie nerek występuje predyspozycja do:

2/2 Do pozasercowych przyczyn migotania przedsionków zalicza się:
1) nadczynność tarczycy;
2) niedoczynność tarczycy;
3) ostre zakażenie;
4) obturacyjny bezdech senny;
5) guz chromochłonny. Prawidłowa odpowiedź to:

Pytania z publicznej bazy CEM, odpowiedzi i wyjaśnienia opracował zespół zdajLEK.

Fragment kursuLekcja „Pulmonologia 1 — Astma i przewlekła obturacyjna choroba płuc” · 69 fiszek · 57 pytań
Spirometria i badania czynnościowe

Co mierzy spirometria

  • FEV1 — natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa: ile powietrza wydmuchujesz w 1. sekundzie natężonego wydechu.
  • FVC — natężona pojemność życiowa: cała objętość wydmuchana z maksymalnego wdechu.
  • FEV1/FVC (wskaźnik Tiffeneau, w spirometrii natężonej) — kluczowy parametr do rozpoznania obturacji.
  • Wynik porównujesz z wartością należną (wiek, płeć, wzrost, pochodzenie) — w procentach należnej albo jako z-score i dolna granica normy (LLN), czyli 5. centyl.
  • Warunek wiarygodności: prawidłowo wykonany manewr (co najmniej 3 akceptowalne, powtarzalne próby) i współpraca chorego.
  • Obturacja — jak ją rozpoznać
  • Próba rozkurczowa
  • Restrykcja a obturacja
  • Krzywa przepływ–objętość
  • … i 64 kolejnych fiszek w tej lekcji
zdajLEK

Ucz się do LEK z planem, a nie z chaosu

  • Plan dzień po dniu do daty Twojego egzaminu — wiesz, co zrobić dziś.
  • 79 lekcji w krótkich fiszkach, ułożonych pod rozkład pytań na egzaminie.
  • 3 021 pytań z bazy CEM z wyjaśnieniem każdej odpowiedzi.
  • Powtórki, które same wracają z tym, czego jeszcze nie umiesz.
Otwórz darmową lekcję demo Zobacz cennik — od 2,8 zł dziennie

Demo bez rejestracji. Płacisz raz — za 30, 90, 180 albo 360 dni. Bez umowy i automatycznych pobrań.

Artykuł ma charakter edukacyjny i przygotowuje do egzaminu. Przepisy i wytyczne sprawdzaliśmy w dniu publikacji — przed egzaminem upewnij się w źródłach CEM. Widzisz błąd? Napisz: kontakt.

Czytaj dalej

Powtórka do LEK Choroby tarczycy na LEK — Hashimoto, Graves, guzki Choroby tarczycy na LEK: interpretacja TSH i FT4, lewotyroksyna, nadczynność, przełom, EU-TIRADS i Bethesda, raki oraz… 10 min czytania Powtórka do LEK Cukrzyca na LEK — zalecenia PTD i pewniaki z pytań Cukrzyca na LEK: kryteria rozpoznania, algorytm leczenia typu 2 wg PTD, insulina, hipoglikemia, kwasica ketonowa i… 8 min czytania Powtórka do LEK Dyslipidemie na LEK — cele LDL i leczenie Dyslipidemia na LEK: kategorie ryzyka i cele LDL (55, 70, 100, 116), statyny, ezetymib, PCSK9, hipertriglicerydemia i… 8 min czytania Powtórka do LEK Elektrolity i gazometria na LEK — hiperkaliemia i spółka Hiponatremia, hiperkaliemia, hipokaliemia, hipokalcemia i gazometria na LEK: algorytmy leczenia, limity korekty… 9 min czytania