Zaloguj Zacznij za darmo

Dyslipidemie na LEK — cele LDL i leczenie

19 października 2026 · 8 min czytania · Zespół zdajLEK

Spis treści
  1. Jak wyliczać LDL i non-HDL?
  2. Kategorie ryzyka i cele LDL-C
  3. Statyny
  4. Co dodać, gdy statyna nie wystarcza?
  5. Hipertriglicerydemia
  6. Hipercholesterolemia rodzinna (FH)
  7. Jak powtarzać dyslipidemie przed egzaminem?
  8. Najczęściej zadawane pytania

Dyslipidemia na LEK sprowadza się do czterech rzeczy: kategorii ryzyka i celu LDL-C, doboru leków w kolejności (statyna, ezetymib, inhibitor PCSK9), działań niepożądanych statyn oraz rozpoznawania rzadszych sytuacji (ciężka hipertriglicerydemia, hipercholesterolemia rodzinna). Poniżej przekrojowe powtórzenie według wytycznych ESC/EAS 2019 z aktualizacją 2025 oraz polskich zaleceń PTL 2024.

Jak wyliczać LDL i non-HDL?

Wzór Friedewalda (w mg/dl): LDL-C = cholesterol całkowity − HDL-C − TG/5. Jest niewiarygodny, gdy TG przekraczają 400 mg/dl; wtedy LDL oznaczasz bezpośrednio. Non-HDL-C = cholesterol całkowity − HDL-C i przydaje się przy wysokich TG, cukrzycy i otyłości.

Pułapka

Zanim rozpoznasz dyslipidemię pierwotną, wyklucz przyczyny wtórne. U kobiety z przyrostem masy, sennością, zaparciami i LDL-C 210 mg/dl (dwa lata wcześniej 120) pierwszym badaniem jest TSH. Hipercholesterolemię mogą dawać też zespół nerczycowy, cholestaza i leki (glikokortykosteroidy, estrogeny, retinoidy).

Kategorie ryzyka i cele LDL-C

Bardzo duże ryzyko bez liczenia SCORE2 mają chorzy z udokumentowaną chorobą sercowo-naczyniową miażdżycową (przebyty OZW, przewlekły zespół wieńcowy, rewaskularyzacja, udar niedokrwienny, choroba tętnic obwodowych lub jednoznaczna blaszka w obrazowaniu), z cukrzycą z powikłaniami narządowymi, z ciężką PChN (eGFR poniżej 30) oraz z hipercholesterolemią rodzinną i chorobą sercowo-naczyniową.

RyzykoCel LDL-C
Bardzo dużeponiżej 55 mg/dl i redukcja co najmniej o 50%
Dużeponiżej 70 mg/dl i redukcja co najmniej o 50%
Umiarkowaneponiżej 100 mg/dl
Małeponiżej 116 mg/dl
Sposób na zapamiętanie

„55 – 70 – 100 – 116” od najwyższego ryzyka w dół. Zapamiętaj parę „55 i połowa”: bardzo duże ryzyko to LDL-C poniżej 55 mg/dl i spadek o co najmniej 50%.

Pewniak na egzamin

Przebyty udar niedokrwienny i choroba tętnic obwodowych to ryzyko bardzo duże, tak jak przebyty zawał. LDL-C powyżej 190 mg/dl u młodego człowieka bez innych chorób to od razu ryzyko duże i podejrzenie hipercholesterolemii rodzinnej (SCORE2 wtedy nie stosujesz).

Cele dodatkowe: non-HDL-C poniżej 85 mg/dl (ryzyko bardzo duże), 100 mg/dl (duże), 130 mg/dl (umiarkowane); w przybliżeniu cel LDL-C + 30 mg/dl. Polskie wytyczne wprowadzają kategorię ryzyka ekstremalnego z celem LDL-C poniżej 40 mg/dl i zalecają wczesne leczenie skojarzone, ale na LEK kluczem częściej są cele ESC. Gdy pytanie wprost wspomina „ryzyko ekstremalne”, chodzi o wytyczne polskie.

Co podnosi ryzyko ponad SCORE2? Lp(a) i inne modyfikatory

U osób bez choroby sercowo-naczyniowej ryzyko szacujesz skalą SCORE2 (do 69 lat) lub SCORE2-OP (od 70 lat). Ryzyko może podnieść lipoproteina(a) powyżej 50 mg/dl, wywiad rodzinny przedwczesnej choroby sercowo-naczyniowej, uwapnienie tętnic wieńcowych, choroby zapalne i otyłość brzuszna.

Pułapka

„Włączyć statynę, aby obniżyć Lp(a)” to błędna odpowiedź. Przy wysokiej Lp(a) intensywniej obniżasz LDL-C, bo to jedyny czynnik, na który masz realny wpływ.

Sprawdź sięPytanie z bazy CEM do tego tematu

Wskaż fałszywe stwierdzenie dotyczące inhibitorów pompy protonowej (IPP):

Pytania z publicznej bazy CEM, odpowiedzi i wyjaśnienia opracował zespół zdajLEK.

Statyny

Hamują reduktazę HMG-CoA. Statyny o dużej intensywności (obniżenie LDL-C o co najmniej 50%) to atorwastatyna 40–80 mg i rosuwastatyna 20–40 mg. Podwojenie dawki daje tylko ok. 6% dodatkowego spadku LDL-C. W prewencji wtórnej (po OZW, udarze, przy chorobie tętnic obwodowych) włączasz statynę dużej intensywności u każdego chorego, w maksymalnej tolerowanej dawce. Lipidogram kontrolujesz po 4–12 tygodniach.

Co dodać, gdy statyna nie wystarcza?

  1. Statyna dużej intensywności w maksymalnej tolerowanej dawce plus styl życia.
  2. Brak celu po 4–12 tygodniach: ezetymib 10 mg (obniża LDL-C o dodatkowe ok. 20–25%).
  3. Nadal brak celu (bardzo duże ryzyko, FH): inhibitor PCSK9 (ewolokumab, alirokumab: obniżenie o ok. 60%) lub inklisiran (siRNA, obniżenie o ok. 50%, dawki co 6 miesięcy po dawce początkowej i kolejnej po 3 miesiącach).
  4. Nietolerancja statyn: ezetymib, kwas bempediowy (nie działa na mięśnie; uwaga na hiperurykemię i dnę), inhibitory PCSK9.
  5. Bardzo duże ryzyko z LDL-C daleko od celu (np. po OZW): rozważ skojarzenie statyny i ezetymibu od początku.
Przypadek z egzaminu

60-latek trzy miesiące po zawale przyjmuje atorwastatynę 80 mg. LDL-C wynosi 82 mg/dl, lek toleruje dobrze. Co dalej? Odpowiedź: dodaj ezetymib 10 mg (cel poniżej 55 mg/dl). Zwiększenie dawki statyny nic nie da, bo jest już maksymalna.

Przypadek z egzaminu

66-letnia kobieta przyjmuje simwastatynę 40 mg. Z powodu zapalenia płuc dostała klarytromycynę. Po 5 dniach ma silne, rozlane bóle mięśni, ciemny mocz i CK 25 razy powyżej górnej granicy normy. Co robisz? Odpowiedź: odstawiasz simwastatynę i klarytromycynę (zamieniasz na antybiotyk bez interakcji), nawadniasz dożylnie i kontrolujesz kreatyninę oraz potas. Wyjaśnienie: klarytromycyna hamuje CYP3A4, przez który metabolizowana jest simwastatyna, więc jej stężenie rośnie i pojawia się rabdomioliza. CK powyżej 10 × GGN to bezwzględne wskazanie do odstawienia statyny. Po wyzdrowieniu wracasz do leczenia, wybierając statynę niezależną od CYP3A4 (rosuwastatyna, prawastatyna).

Hipertriglicerydemia

Normą jest TG poniżej 150 mg/dl. Przy 150–880 mg/dl to głównie marker ryzyka sercowo-naczyniowego, a powyżej 880 mg/dl (zwłaszcza powyżej 1000) główne zagrożenie to ostre zapalenie trzustki. Najczęstsze przyczyny to otyłość, cukrzyca, alkohol, leki i PChN.

Pułapka

U chorego z cukrzycą, LDL-C 130 mg/dl i TG 300 mg/dl pierwszym lekiem jest statyna, a nie fibrat. Fenofibrat rozważasz dopiero, gdy LDL-C jest w celu, a TG nadal przekraczają 200 mg/dl.

U chorych dużego ryzyka, u których TG pozostają w zakresie 135–499 mg/dl mimo statyny, można rozważyć etylowy ester kwasu ikozapentaenowego (2 × 2 g na dobę; badanie REDUCE-IT; aktualizacja ESC/EAS 2025 utrzymuje to zalecenie). To nie to samo co suplementy omega-3 z apteki, a suplementy (np. „czerwony ryż”) nie zastępują leków o udowodnionym działaniu.

W ciężkiej hipertriglicerydemii stosujesz abstynencję alkoholową, dietę bardzo ubogotłuszczową, wyrównanie cukrzycy i fibrat. W ostrym zapaleniu trzustki z hipertriglicerydemii obniżasz TG wlewem insuliny z glukozą.

Hipercholesterolemia rodzinna (FH)

Cechy: LDL-C zwykle powyżej 190 mg/dl, żółtaki ścięgien, rąbek rogówkowy przed 45. rokiem życia, przedwczesna choroba wieńcowa w rodzinie. W skali holenderskiej (DLCN) powyżej 8 punktów FH jest pewna. Leczenie to statyna dużej intensywności, ezetymib i inhibitor PCSK9, a krewnych I stopnia badasz kaskadowo (każdy ma 50% szans na chorobę). U dzieci statyny rozpoczynasz od 8.–10. roku życia. Homozygotyczna FH (LDL-C zwykle powyżej 400 mg/dl, żółtaki w dzieciństwie, zawał przed 20. rokiem życia) wymaga m.in. aferezy LDL.

Jak powtarzać dyslipidemie przed egzaminem?

Zacznij od tabeli kategorii ryzyka i celów LDL-C, potem od schematu intensyfikacji leczenia. Dopiero potem dołóż działania niepożądane i rzadkie sytuacje. Leczenie hipolipemizujące łączy się z leczeniem nadciśnienia tętniczego i ostrych zespołów wieńcowych. Cały dział powtórzysz według artykułu Interna na LEK, a przykładowe zadania znajdziesz w pytaniach CEM z interny. W kursie zdajLEK ten zakres to lekcja Kardiologia 2 — Dyslipidemie i przewlekłe zespoły wieńcowe.

Najczęściej zadawane pytania

Jaki jest docelowy LDL-C po zawale serca?

Poniżej 55 mg/dl (1,4 mmol/l) i spadek o co najmniej 50% od wartości wyjściowej. Wytyczne ESC/EAS dopuszczają cel poniżej 40 mg/dl po kolejnym zdarzeniu w ciągu 2 lat, a polskie wytyczne wprowadzają kategorię ryzyka ekstremalnego z takim celem.

Co zrobić, gdy po statynie pojawią się bóle mięśni?

Oceń CK, wyklucz przyczyny (TSH, interakcje, wysiłek), odstaw statynę na 2–4 tygodnie, a po ustąpieniu objawów spróbuj innej statyny, mniejszej dawki lub dawkowania co drugi dzień. Przy CK powyżej 10 × GGN odstawiasz zawsze.

Czym różni się inhibitor PCSK9 od inklisiranu?

Przeciwciała (ewolokumab, alirokumab) wiążą gotowe białko PCSK9 w osoczu i są podawane co 2 tygodnie. Inklisiran, siRNA, blokuje w wątrobie jego syntezę i wystarczają dwa zastrzyki w roku (po dawce początkowej i kolejnej po 3 miesiącach).

Kiedy stosuje się fibraty?

Przy ciężkiej hipertriglicerydemii (TG powyżej 880 mg/dl) oraz jako dodatek, gdy LDL-C jest w celu, a TG nadal przekraczają 200 mg/dl. Ze statyną łączysz fenofibrat, nigdy gemfibrozyl.

Dlaczego w FH nie stosuje się SCORE2?

Skala zaniża ryzyko, bo nie uwzględnia całożyciowej ekspozycji na wysokie LDL-C. Chory z FH ma co najmniej duże ryzyko, a z dodatkową chorobą sercowo-naczyniową lub czynnikiem ryzyka bardzo duże.

Czy statyny obniżają lipoproteinę(a)?

Nie. Lp(a) jest uwarunkowana genetycznie; statyny jej nie obniżają, a inhibitory PCSK9 obniżają ją umiarkowanie. Wysoka Lp(a) (powyżej 50 mg/dl) podnosi ryzyko sercowo-naczyniowe, więc u takiego chorego dążysz do niższego LDL-C.

Sprawdź się2 pytania z bazy CEM — rozwiąż teraz

1/2 Duszność typu ortopnoe u pacjenta z niewydolnością lewokomorową typowo pojawia się:

2/2 Wskaż stany kliniczne przebiegające z „jałowym ropomoczem”:
1) gruźlica dróg moczowych;
2) ostre polekowe cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek;
3) zakażenie Chlamydia trachomatis;
4) nefropatia toczniowa;
5) zespół Sjӧgrena. Prawidłowa odpowiedź to:

Pytania z publicznej bazy CEM, odpowiedzi i wyjaśnienia opracował zespół zdajLEK.

Fragment kursuLekcja „Kardiologia 2 — Dyslipidemie i przewlekłe zespoły wieńcowe” · 63 fiszki · 49 pytań
Lipidy i ocena ryzyka

Lipoproteiny — co mierzymy w lipidogramie

  • Lipidogram podstawowy: cholesterol całkowity (TC), LDL-C, HDL-C, triglicerydy (TG); z nich liczysz non-HDL-C.
  • LDL przenosi cholesterol do tkanek i ściany tętnic — jest przyczynowym czynnikiem miażdżycy. Im niżej i im dłużej, tym mniej zdarzeń.
  • HDL odpowiada za zwrotny transport cholesterolu; niskie HDL to marker ryzyka, ale leki podnoszące HDL nie zmniejszają zdarzeń — HDL nie jest celem leczenia.
  • Chylomikrony i VLDL przenoszą głównie triglicerydy.
  • Badanie można wykonać bez bycia na czczo (różnica jest niewielka); na czczo — gdy TG są bardzo wysokie.
Pewniak na egzamin

Głównym celem leczenia dyslipidemii jest LDL-C. HDL nie jest celem terapii.

  • Jak liczyć LDL-C i non-HDL-C
  • Lipoproteina(a) i apolipoproteina B
  • Kategorie ryzyka — ryzyko bardzo duże
  • Kategorie ryzyka — duże, umiarkowane, małe
  • … i 58 kolejnych fiszek w tej lekcji
zdajLEK

Ucz się do LEK z planem, a nie z chaosu

  • Plan dzień po dniu do daty Twojego egzaminu — wiesz, co zrobić dziś.
  • 79 lekcji w krótkich fiszkach, ułożonych pod rozkład pytań na egzaminie.
  • 3 021 pytań z bazy CEM z wyjaśnieniem każdej odpowiedzi.
  • Powtórki, które same wracają z tym, czego jeszcze nie umiesz.
Otwórz darmową lekcję demo Zobacz cennik — od 2,8 zł dziennie

Demo bez rejestracji. Płacisz raz — za 30, 90, 180 albo 360 dni. Bez umowy i automatycznych pobrań.

Artykuł ma charakter edukacyjny i przygotowuje do egzaminu. Przepisy i wytyczne sprawdzaliśmy w dniu publikacji — przed egzaminem upewnij się w źródłach CEM. Widzisz błąd? Napisz: kontakt.

Czytaj dalej

Powtórka do LEK Astma i POChP na LEK — GINA, GOLD i różnicowanie Astma i POChP na LEK: spirometria, leczenie wg GINA 2025 i GOLD 2025, zaostrzenia, tlen domowy oraz różnicowanie obu… 7 min czytania Powtórka do LEK Choroby tarczycy na LEK — Hashimoto, Graves, guzki Choroby tarczycy na LEK: interpretacja TSH i FT4, lewotyroksyna, nadczynność, przełom, EU-TIRADS i Bethesda, raki oraz… 10 min czytania Powtórka do LEK Cukrzyca na LEK — zalecenia PTD i pewniaki z pytań Cukrzyca na LEK: kryteria rozpoznania, algorytm leczenia typu 2 wg PTD, insulina, hipoglikemia, kwasica ketonowa i… 8 min czytania Powtórka do LEK Elektrolity i gazometria na LEK — hiperkaliemia i spółka Hiponatremia, hiperkaliemia, hipokaliemia, hipokalcemia i gazometria na LEK: algorytmy leczenia, limity korekty… 9 min czytania