Onkologia na LEK — 30 pytań rozsianych po działach

Onkologia na LEK nie jest osobnym działem, ale co najmniej 30 pytań w całym teście dotyczy nowotworów. Rozporządzenie Ministra Zdrowia (Dz.U. 2025 poz. 1132, § 2 ust. 2) wymaga, by te pytania były rozsiane po chorobach wewnętrznych, pediatrii, chirurgii, ginekologii i medycynie rodzinnej. Dlatego onkologii nie da się „odhaczyć” jedną lekcją. Poniżej masz mapę tego, gdzie pytania onkologiczne się kryją, oraz zestaw najczęstszych tematów: badania przesiewowe, markery, rak płuca i nowotwory narządu rodnego.

Gdzie szukać pytań onkologicznych?

W naszej bazie pytań (3060 pytań z wyjaśnieniami z jawnej bazy CEM) słowa związane z nowotworami (rak, nowotwór, guz, chłoniak, białaczka, przerzuty) pojawiają się w treści około 360 pytań. Najwięcej przypada na trzy działy:

To liczby z prostego przeszukania treści pytań, więc dają tylko orientacyjny obraz naszego zestawu, a nie statystykę CEM. Pokazują jednak, że nowotwory najczęściej pojawiają się w ginekologii, internie i chirurgii. Pamiętaj, że w pojedynczej sesji pytania z jawnej bazy stanowią 70% testu, a pozostałe 30% to pytania nowe.

Badania przesiewowe w Polsce

Najczęściej pytają o wiek, metodę i odstęp. Poniżej stan programów NFZ na październik 2026 roku. Programy w ostatnich latach kilka razy się zmieniały, więc przy starszych pytaniach zwracaj uwagę na rok.

Niskodawkową TK płuc NFZ finansuje jako świadczenie gwarantowane od 1 października 2026 roku (wcześniej był to program pilotażowy). Szczegóły kwalifikacji i inne elementy profilaktyki w POZ uzupełnia artykuł o medycynie rodzinnej na LEK.

Rak płuca i choroby opłucnej

• RTG klatki piersiowej nie jest badaniem przesiewowym, a prawidłowe RTG nie wyklucza raka płuca. Przy utrzymującym się krwioplucie wykonujesz TK.
• Rak drobnokomórkowy (centralny, u palacza, szybko rozsiany) leczy się przede wszystkim chemioterapią, a nie operacją.
• Zespoły paranowotworowe: SIADH, ACTH-zależny zespół Cushinga, zespół Lamberta i Eatona. W Lambercie i Eatonie szukasz raka drobnokomórkowego.
• W gruczolakoraku w stadium zaawansowanym najpierw badania molekularne, a przy mutacji EGFR lub ALK lek celowany.
• Płyn nowotworowy w opłucnej to stadium IV (M1a), a chory nie kwalifikuje się do resekcji.
• Hiperkalcemia z wysokim PTH to pierwotna nadczynność przytarczyc, a przy zespole paranowotworowym (PTHrP) PTH jest zahamowany.

Guzek płuca i inne pułapki

Guzek lity uznaje się za łagodny dopiero wtedy, gdy jest stabilny przez 2 lata. Dla guzka typu matowej szyby ten czas wynosi 5 lat, więc „stabilny od 6 miesięcy” nie wystarcza. Podobna czujność dotyczy innych działów. Po wyleczeniu nacieku okołowyrostkowego u osoby po 40. roku życia wykonujesz kolonoskopię, bo pod nim może kryć się rak kątnicy (zob. ostry brzuch na LEK). Kobieta po menopauzie z rosnącym obwodem brzucha i wzdęciem wymaga najpierw wykluczenia raka jajnika, a dopiero potem rozpoznania choroby czynnościowej. Młoda kobieta z szybko rosnącym guzem litym jajnika to wskazanie do oznaczenia AFP, hCG i LDH (guz germinalny).

W przesiewie raka prostaty PSA nie jest badaniem rutynowym, tylko tematem wspólnego podejmowania decyzji z pacjentem. Samobadanie piersi nie ma udowodnionego wpływu na umieralność, choć uczymy świadomości piersi.

Nowotwory narządu rodnego

Markery: CA-125 i HE4 w raku jajnika (CA-125 jest mało swoisty przed menopauzą), AFP, hCG i LDH w guzach germinalnych, inhibina B w ziarniszczaku, SCC-Ag w raku płaskonabłonkowym szyjki. Markerów nie używa się do przesiewu w populacji ogólnej. Szczegóły działu opisuje artykuł o ginekologii i położnictwie na LEK.

Stany nagłe w onkologii

Te pytania pojawiają się w internie, chirurgii i medycynie ratunkowej. Wspólna zasada: leczysz od razu, a dopiero potem dopracowujesz diagnostykę.

Onkologia dziecięca w pigułce

Pytań pediatrycznych z nowotworami jest mniej, ale są bardzo przewidywalne. Najczęstszym nowotworem wieku dziecięcego jest ostra białaczka limfoblastyczna, a najczęstszym pozaczaszkowym guzem litym nerwiak zarodkowy.

Jak się uczyć onkologii?

1. Zrób jedną tabelę przesiewu (wiek, metoda, odstęp) i powtarzaj ją co tydzień.
2. Dla każdego narządu zapisz „objaw alarmowy, pierwsze badanie, leczenie pierwszego rzutu”.
3. Ćwicz pytania z kilku działów naraz. Rozkład pytań całego testu opisuje artykuł o liczbie pytań na LEK.
4. Tarczycę i jej guzki powtórz razem z artykułem o chorobach tarczycy.

Pytania z poszczególnych działów znajdziesz w bazie pytań CEM z wyjaśnieniami.